Quán phở, quán bún bán sáng có một khung giờ quyết định cả ngày: từ khoảng sáu rưỡi tới tám rưỡi. Trong hơn hai tiếng ấy, bát ra liên tục, khách vào ra không ngớt, người thì đứng chờ mang về, người thì đã ăn xong đứng dậy hỏi “bao nhiêu em”. Chỗ nghẽn thường không nằm ở nồi nước dùng mà nằm ở việc tính tiền: nhớ ai ăn gì, thêm gì, đã trả chưa.
Bài này dành cho quán phở, bún, hủ tiếu, bánh canh bán theo bát: cách đặt giá để tính nhẩm được, ghi món thêm sao cho khỏi quên, chọn thu tiền lúc bưng hay lúc về, nhận chuyển khoản không nhầm, và cách kiểm cuối buổi xem tiền có khớp số bát không.
Giá dễ nhớ là nửa việc tính nhanh
Người đứng nồi giờ cao điểm không có thời gian cộng 45.000 với 12.000 rồi trừ 3.000. Giá càng tròn và càng ít bậc thì càng ít nhầm. Một bảng giá dễ tính có một giá bát chuẩn cho từng cỡ, và món thêm cùng một bậc giá càng nhiều càng tốt.
Ví dụ minh hoạ: bát thường 50.000đ, bát đặc biệt 70.000đ; mọi món thêm thịt (tái, nạm, gầu, bò viên) đều 20.000đ một phần; thêm bánh, thêm trứng chần 10.000đ. Như vậy người tính chỉ cần nhớ ba con số: 50, 70 và hai bậc thêm 10, 20. Một khách ăn bát thường thêm nạm và thêm bánh là 50 + 20 + 10 = 80.000đ, nhẩm trong hai giây.
Bảng giá có mười hai món thêm mỗi món một giá lẻ (15.000, 18.000, 22.000) trông chi li nhưng giờ đông sẽ bị tính sai, và sai thường nghiêng về phía khách vì người tính hay làm tròn xuống cho nhanh.
Món chuẩn và món thêm: ghi thế nào cho khỏi quên
Gọi theo mã ngắn. Quán quen dùng cách gọi tắt: “T” là tái, “N” là nạm, “TN” là tái nạm, “ĐB” là đặc biệt. Thống nhất danh sách mã và dán ở chỗ đứng nồi, người mới vào làm một buổi là thuộc.
Món thêm đi cùng bát, không đi riêng. Khách gọi thêm bánh sau khi đã ăn được nửa bát thì người mang bánh phải báo người tính tiền ngay. Đây là món hay bị quên nhất, vì nó ra sau và giá nhỏ.
Một chỗ ghi duy nhất. Dù là tấm bảng trắng, cuốn sổ hay điện thoại, mọi bát phải ghi vào cùng một chỗ. Hai người ghi hai nơi thì cuối buổi không cộng được.
Bàn có số. Quán vỉa hè cũng nên đánh số bàn hoặc số ghế theo dãy. “Bàn 3 hai bát đặc biệt, một thêm bánh” dễ nhớ hơn “anh áo xanh ngồi gần cột điện”.
Thu tiền lúc bưng hay lúc khách về?
Không có cách đúng cho mọi quán; chọn theo cách khách của quán vào ra và số người đứng quầy.
| Cách thu | Hợp với | Điểm yếu |
|---|---|---|
| Thu ngay khi gọi, trước khi bưng | Quán đông khách vãng lai, khách mang về, quán chỉ có một hai người | Khách gọi thêm bánh, thêm nước sau thì phải thu lần hai |
| Thu khi bưng bát ra | Quán vừa, có người chạy bàn riêng | Người bưng cầm cả tiền lẫn bát, dễ đổ, dễ nhầm tiền thối |
| Thu khi khách về | Quán có chỗ ngồi, khách quen, có một người chuyên đứng quầy | Giờ đông dễ có khách về mà chưa trả, hoặc nói sai số món |
Nhận chuyển khoản mà không nhầm
Phần lớn khách buổi sáng giờ quét mã chuyển khoản. Cái nhầm hay gặp không phải tiền không về, mà là không biết khoản nào của ai: ba khách cùng chuyển 50.000đ trong một phút, một người chuyển 60.000đ thay vì 80.000đ, người đứng quầy liếc điện thoại thấy “có tiền vào” rồi gật đầu.
Cách giảm nhầm: để mã chuyển khoản ở từng bàn hoặc chỗ dễ quét, không bắt khách xếp hàng trước quầy; yêu cầu khách đưa màn hình đã chuyển thành công cho người thu xem số tiền; bật thông báo biến động số dư có âm thanh trên một điện thoại đặt cố định ở quầy, đừng dùng điện thoại riêng của người đang nấu. Nếu mã chuyển khoản tạo được kèm số tiền và nội dung theo từng đơn thì càng dễ đối chiếu.
Cuối buổi, cộng tổng chuyển khoản theo sao kê, cộng tiền mặt trong két, so với tổng số bát bán ra nhân giá. Chênh dưới một bát có thể do thối nhầm; chênh vài bát mỗi ngày là phải xem lại khâu ghi món hoặc khâu thu.
Cuối buổi: kiểm tiền theo số bát
Quán bán theo bát có lợi thế là đếm được thứ đã ra: số bát, số phần bánh phở hoặc bún đã chia, số phần thịt đã thái. Năm phút kiểm cuối buổi:
- Đếm số phần bánh phở hoặc bún đã chia sẵn còn lại, lấy số đã chuẩn bị đầu buổi trừ đi để ra số bát đã bán.
- Làm tương tự với thịt thái sẵn theo phần, nếu quán chia phần thịt trước.
- Cộng sổ ghi món hoặc bảng ghi trong buổi để ra số bát đã ghi.
- Nhân số bát với giá, cộng món thêm, ra doanh thu lẽ ra phải có.
- So với tiền mặt trong két cộng tổng chuyển khoản trong khung giờ bán. Ghi số chênh vào sổ mỗi ngày; nhìn một tuần mới thấy chênh là ngẫu nhiên hay có quy luật.
Những chỗ hay nhầm giờ cao điểm
Gặp nhiều nhất ở quán bán sáng, và đều sửa được bằng quy định chứ không cần thêm người:
- Khách mang về gọi bốn hộp, mỗi hộp một kiểu, người đứng nồi nhớ trong đầu rồi tính thiếu một hộp.
- Người nhà ra phụ giờ đông, thu tiền nhưng không ghi, cuối buổi không ai biết khoản ấy của bàn nào.
- Tiền thối để lẫn với tiền thu trong cùng một hộp, không biết đầu buổi có bao nhiêu tiền lẻ.
- Một khách chuyển khoản trả cho cả nhóm, người thu tưởng mới trả cho một người nên thu thêm, khách phàn nàn.
- Món thêm hết giữa chừng (hết gầu, hết bò viên) mà người gọi món không biết, khách đã trả tiền rồi phải hoàn lại.
Khách mang về và khách gọi trước qua điện thoại
Giờ cao điểm sáng, đơn mang về thường là đơn lớn: một người mua cho cả phòng làm việc bốn năm hộp, mỗi hộp một kiểu. Đơn này nên đi một đường riêng: người nhận ghi đủ từng hộp lên một mảnh giấy hoặc phiếu, thu tiền ngay khi chốt, rồi kẹp phiếu vào túi để người đóng gói đối chiếu từng hộp. Đừng để người đứng nồi vừa làm bát ăn tại chỗ vừa nhớ đơn năm hộp.
Khách gọi trước qua điện thoại hoặc nhắn tin thì ghi giờ hẹn lấy và chỉ bắt đầu chần bánh khi khách gần tới, nước dùng và hành ngò đóng riêng để không bị nở. Đơn đặt trước nên được trả trước bằng chuyển khoản; đơn chưa trả mà khách không tới là năm hộp phải bỏ, đúng vào giờ quán đông nhất.
Một việc nhỏ nhưng hay bị quên: chuẩn bị tiền lẻ đầu buổi, đếm và ghi số. Hộp tiền thối riêng với hộp tiền thu, hoặc ít nhất ghi rõ đầu buổi có bao nhiêu, để cuối buổi trừ ra mới biết tiền bán thật.
Khi nào giấy không còn đủ
Với quán bán dưới khoảng một trăm bát mỗi sáng và chủ quán tự thu tiền, bảng trắng cộng sổ là đủ. Khi quán có từ hai người thu tiền trở lên, có khách mang về đặt trước qua điện thoại, hoặc chủ quán bắt đầu vắng mặt buổi sáng, thì cần một chỗ ghi chung mà mọi người cùng thấy và tự cộng được.
Lúc đó điều cần tìm ở công cụ bán hàng không phải nhiều tính năng, mà là bấm nhanh: chọn món chuẩn và món thêm trong vài chạm, tạo mã chuyển khoản theo đúng số tiền của đơn, và cuối buổi tự cộng ra số bát, số tiền mặt, số tiền chuyển khoản để so.
Câu hỏi thường gặp
Có nên làm thẻ số cho khách mang về chờ không?
Nên nếu giờ cao điểm thường có trên năm khách đứng chờ cùng lúc. Thẻ nhựa đánh số đưa khách khi trả tiền, gọi số khi xong. Cách này tách hẳn việc thu tiền khỏi việc làm món, người đứng nồi khỏi phải nhớ ai đã trả.
Giá bát phở có nên để số lẻ như 45.000đ không?
Được, nhưng giờ đông sẽ khó tính nhẩm khi cộng món thêm và khó thối tiền mặt. Nếu chọn giá lẻ, hãy giữ món thêm theo bậc tròn và chuẩn bị đủ tiền lẻ đầu buổi để không phải làm tròn có lợi cho khách.
Khách chuyển khoản thiếu vài nghìn thì xử lý sao?
Nói nhẹ ngay tại quầy, đưa khách xem số tiền đã nhận và số cần trả. Đa số khách bấm nhầm chứ không cố ý. Nếu khách đã đi, ghi lại để lần sau nhắc. Đừng để nhân viên tự bỏ qua mà không ghi.
Có nên thu tiền trước với khách ăn tại chỗ không?
Quán chỉ một hai người làm và khách vào ra nhanh thì nên. Khách quen ở lại lâu, hay gọi thêm thì thu trước sẽ phải thu nhiều lần. Có thể kết hợp: thu trước bát chính, món gọi sau ghi vào bàn và thu khi khách về.
Làm sao biết nhân viên có thu thiếu tiền không?
So số bát bán ra theo nguyên liệu đã chia phần với số tiền thu được, mỗi ngày một dòng. Nếu ngày nào người A đứng quầy cũng hụt hơn ngày khác, đó là dấu hiệu cần quan sát thêm, chưa phải bằng chứng.