Ba mươi phút trước giờ bán quyết định hai tiếng đông nhất trong ngày của một quán cà phê. Máy chưa đủ nóng thì shot đầu chua, cối xay còn bột cũ thì ly đầu đắng gắt, hết đá lúc 7 giờ 15 thì cả hàng đứng chờ.
Danh sách dưới đây chỉ dành cho quầy pha: máy, hạt, sữa, đá, ly, tiền ở quầy. Việc mở cửa chung như bật đèn, kê bàn ghế, quét sân không nằm ở đây. Thời gian trong bài là gợi ý cho quán một người mở ca; quán có hai người thì chia đôi cột việc.
Phút 0 tới 5: bật máy trước, làm việc khác trong lúc chờ
Máy pha cần thời gian làm nóng tuỳ loại, hãy xem hướng dẫn của hãng và tính cho quán mình. Vì vậy máy phải là việc đầu tiên:
- Bật máy pha espresso và máy đun nước. Với quán pha phin, bật bếp hoặc ấm đun nước sôi cho mẻ cốt đầu.
- Bật máy xay, chưa xay vội.
- Mở tủ mát, nhìn nhiệt kế trong tủ. Nhiệt độ cao bất thường là dấu hiệu tủ có vấn đề qua đêm, phải kiểm sữa kỹ hơn ở bước sau.
- Bật máy thu ngân, máy in, kiểm tra có mạng. Trong lúc máy khởi động thì chuyển sang việc khác, không đứng chờ.
Phút 5 tới 12: hạt, cối xay và shot thử
Đổ hạt vào phễu đủ dùng cho buổi sáng, không đổ đầy phễu nếu quán bán ít, vì hạt nằm trong phễu lâu bị mất mùi. Hạt còn trong túi thì kẹp chặt miệng túi.
Xay bỏ một lượng nhỏ đầu tiên. Bột nằm trong cối qua đêm đã cũ, cho vào ly đầu là ly đó đắng và bẹt. Lượng xả bỏ tuỳ máy, mỗi quán tự xác định rồi ghi vào quy trình.
Khi máy đủ nóng, xả nước ở đầu pha vài giây để rửa và làm nóng đầu pha. Pha một shot thử, nhìn thời gian chiết và nếm. Nếu chảy quá nhanh, vị chua mỏng, chỉnh cối mịn hơn; chảy quá chậm, vị đắng khét, chỉnh thô hơn. Thời tiết ẩm hôm nay khác hôm qua là cối cần chỉnh lại, dù hạt vẫn vậy.
Quán pha phin: pha mẻ cốt đầu theo đúng tỷ lệ hạt và nước của quán, nếm, ghi giờ pha lên bình để biết khi nào phải đổ.
Phút 12 tới 18: sữa, đá và nguyên liệu lạnh
Lấy từng thứ ra kiểm, không nhìn lướt cả tủ:
- Sữa tươi: hộp nào đã mở hôm qua, ghi ngày mở chưa, còn trong hạn sau khi mở theo hướng dẫn nhà sản xuất không. Ngửi trước khi dùng. Hộp nghi ngờ thì bỏ, đừng tiếc.
- Sữa đặc, kem, siro trong vòi nhấn: đủ dùng cho buổi sáng không, vòi có bị đặc lại không. Nhấn thử một lần vào ly đong.
- Đá: thùng đá đã được rửa và lau khô từ tối qua chưa, đá mới đã giao chưa. Ước lượng đủ cho khung cao điểm chưa, nếu không đủ thì gọi thêm ngay bây giờ chứ không đợi 7 giờ.
- Trà ủ cho các món trà: ủ mẻ mới nếu quán bán trà buổi sáng, không dùng trà ủ từ chiều hôm qua.
- Trái cây cắt sẵn, nếu có: cắt mẻ mới với lượng vừa cho buổi sáng.
- Sắp lại tủ mát theo nguyên tắc nhập trước xuất trước: hộp mở trước và hộp sắp hết hạn để phía ngoài, hàng mới để phía trong. Người pha lúc đông chỉ lấy hộp gần tay nhất, nên thứ tự trong tủ quyết định hộp nào được dùng trước.
- Ghi những thứ chỉ đủ dùng tới trưa vào sổ giao ca để người phụ trách đặt hàng gọi kịp trong buổi sáng.
Phút 18 tới 23: ly, nắp, ống hút và mặt quầy
Kéo ly, nắp, ống hút đủ dùng cho vài giờ ra quầy, xếp theo cỡ. Nếu quán có đếm ly đầu ca, đây là lúc ghi số. Kiểm luôn túi mang đi, giấy lót, khăn giấy.
Lau mặt quầy bằng khăn sạch, khăn lau quầy và khăn lau vòi đánh sữa phải là hai cái khác nhau, có màu khác nhau để không lẫn. Kiểm vòi đánh sữa: xả hơi vài giây, lau sạch, không còn cặn sữa khô từ tối qua.
Đặt dụng cụ đo vào đúng chỗ: ly đong, cân, xúc đá. Dụng cụ nằm sai chỗ là lý do đầu tiên khiến người pha bỏ qua bước đo khi đông khách.
Phút 23 tới 28: tiền lẻ và thanh toán
Tiền ở quầy phải xong trước khi khách đầu tiên tới. Ví dụ minh hoạ một quỹ đầu ca cho quán nhỏ, bạn chỉnh theo thực tế:
| Mệnh giá | Số tờ | Thành tiền |
|---|---|---|
| 50.000đ | 4 | 200.000đ |
| 20.000đ | 10 | 200.000đ |
| 10.000đ | 15 | 150.000đ |
| 5.000đ | 10 | 50.000đ |
| Cộng quỹ đầu ca | 600.000đ |
Kiểm quỹ và mã chuyển khoản
Đếm quỹ đầu ca, nếu được thì có người thứ hai cùng đếm hoặc chụp ảnh khay tiền, ghi vào sổ giao ca. Số đầu ca sai thì số cuối ca không bao giờ khớp. Tiền lẻ mệnh giá nhỏ là thứ hết nhanh nhất giờ sáng, vì nhiều khách đưa tờ lớn cho ly cà phê.
Kiểm mã chuyển khoản đặt ở quầy: đúng tài khoản của quán, không bị dán đè hay thay bằng mã khác. Đây là việc mất năm giây nhưng nhiều quán bỏ qua. Thử chuyển một khoản nhỏ nếu mã mới in hoặc mới thay. Máy in hoá đơn: còn đủ cuộn giấy, có cuộn dự phòng ngay dưới quầy.
Hai phút cuối: nhận bàn giao và để lại cho ca chiều
Đọc sổ giao ca tối hôm trước: có món nào báo hết, có thiết bị nào trục trặc, có đơn đặt trước nào cho sáng nay. Đơn đặt trước cho buổi sáng là thứ dễ bị quên nhất nếu chỉ được dặn miệng.
Trong ca, ghi lại những gì ca chiều cần biết: nguyên liệu sắp hết cần đặt thêm, cối đã chỉnh mức nào, sữa hộp nào đã mở lúc mấy giờ, máy có tiếng kêu lạ không. Cuối ca sáng, giao lại quầy với đá đã bổ sung, ly đã kéo thêm, vòi đánh sữa đã lau. Ca chiều nhận quầy ở trạng thái giống như ca sáng nhận lúc 6 giờ.
Việc ca tối hôm trước nên làm sẵn cho ca sáng
Ca sáng nhẹ hay nặng phụ thuộc nhiều vào ca tối hôm trước. Mấy việc nên chuyển hẳn sang cuối ca tối: rửa và úp khô thùng đá, ngâm và rửa đầu pha, tay cầm pha, lau cối xay; kéo ly, nắp, ống hút ra quầy đủ cho buổi sáng; lau sạch vòi nhấn siro; kiểm tủ mát, ghi những hộp sữa đã mở và giờ mở; gọi đặt đá cho sáng hôm sau nếu đá giao theo cuộc gọi.
Ca tối cũng nên để sẵn sổ giao ca mở đúng trang, ghi những gì ca sáng cần biết ngay: món nào hết, nguyên liệu nào chỉ đủ cho buổi sáng, khách nào đặt trước. Ca sáng đến chỉ còn việc bật máy, nếm, đếm tiền và mở cửa.
Nếu ca sáng và ca tối là hai người khác nhau, cho họ trao đổi một lần mỗi tuần, chỉ mười phút, về những thứ ca kia để lại chưa ổn. Danh sách việc cuối ca tối sẽ tự hoàn thiện sau vài tuần, và ca sáng bớt được việc đáng ra không phải của mình.
Những sai sót hay gặp ở ca sáng
- Đợi máy nóng mới bắt đầu làm việc khác, mất trắng mười mấy phút.
- Không xả bột cũ, ly đầu tiên giao cho khách quen đi sớm.
- Không chỉnh cối theo thời tiết, cả buổi sáng shot chảy lệch.
- Dùng sữa đã mở mà không ghi ngày, đoán chừng là “mới mở hôm qua”.
- Đếm quỹ một mình, cuối ca lệch không biết lệch từ đầu hay trong ca.
Câu hỏi thường gặp
Mở cửa quán cà phê cần đến sớm bao lâu?
Tuỳ máy và số việc, nhiều quán nhỏ một người cần khoảng ba mươi tới bốn mươi lăm phút. Tính từ thời gian làm nóng máy pha của chính quán, cộng thời gian chuẩn bị cốt, đá và tiền. Đo vài buổi rồi chốt giờ đến.
Có cần pha shot thử mỗi sáng không?
Cần. Shot thử cho biết máy đủ nóng chưa và cối có cần chỉnh không. Mất một lượng hạt nhỏ, nhưng tránh được cả buổi sáng bán cà phê lệch vị cho khách quen đến sớm nhất.
Sữa tươi đã mở để qua đêm có dùng được không?
Theo hạn sau khi mở mà nhà sản xuất ghi và cách quán bảo quản. Nếu tủ mát giữ đúng nhiệt độ và còn trong hạn thì dùng được. Ghi ngày giờ mở trên hộp là cách duy nhất để không phải đoán.
Ca sáng một người thì việc nào nên bỏ bớt?
Không nên bỏ việc kiểm sữa, shot thử và đếm quỹ. Có thể chuyển việc kéo ly, nắp, lau quầy kỹ sang cuối ca tối hôm trước. Ca tối dọn quầy sạch và đầy đủ thì ca sáng nhẹ đi rất nhiều.
Sổ giao ca nên ghi trên giấy hay điện thoại?
Cái nào cả quán dùng đều đặn thì chọn cái đó. Sổ giấy để ở quầy dễ ghi khi tay đang bận. Nhóm chat tiện tra lại nhưng dễ trôi tin. Quan trọng là ghi theo mẫu cố định để không sót mục.