Quán cà phê mang đi sống nhờ khung giờ sáng. Khách ghé trên đường đi làm, dựng xe chờ, nhìn đồng hồ. Chờ lâu một lần họ còn thông cảm, chờ lâu ba lần là sáng mai họ dừng ở quán khác cách đó vài chục mét.
Tốc độ ra ly ít khi phụ thuộc vào tay nghề của một người. Nó phụ thuộc vào cách chia việc, cách sắp đồ trên quầy và việc chuẩn bị trước giờ mở cửa. Bài này đi qua từng thứ, làm được với giấy bút và một chiếc đồng hồ bấm giờ.
Chia vai: một người nhận đơn, một người pha
Hai người là cấu hình tối thiểu cho giờ cao điểm. Người đứng ngoài nhận đơn, thu tiền, ghi ly, trả ly. Người đứng trong chỉ pha. Khi một người vừa thu tiền vừa pha, mỗi ly bị ngắt quãng bởi việc đếm tiền thối, quét mã, trả lời khách hỏi.
Ba người thì thêm vị trí hoàn thiện. Người thứ ba đậy nắp, cắm ống hút, cho vào túi, gọi tên khách. Người pha không phải quay ra ngoài, cứ đặt ly lên kệ chờ là xong việc của mình.
Ngoài giờ đông thì gộp lại. Viết sẵn quy định ai làm gì khi chỉ còn một người, ví dụ ưu tiên pha xong ly đang làm rồi mới nhận đơn mới, để khách không thấy người đứng quầy chạy qua chạy lại.
Luồng một chiều trên mặt quầy
Vẽ mặt quầy lên giấy, đánh dấu bốn điểm: chỗ khách gọi món, chỗ thu tiền, chỗ pha, chỗ trả ly. Luồng tốt là một đường thẳng hoặc chữ L, ly đi một chiều từ điểm pha tới điểm trả, không quay ngược qua chỗ thu tiền.
Lỗi hay gặp nhất là chỗ trả ly trùng chỗ gọi món. Khách đứng chờ ly chắn luôn người mới tới gọi, hàng dồn ra lề đường. Tách hai điểm này dù chỉ cách nhau một mét đã giúp quầy thoáng hẳn. Nếu mặt bằng cho phép, để khách chờ ở một bên, có chỗ dựng xe riêng, không đứng trước mặt người đang gọi.
Với ki ốt khách không xuống xe, chỗ trả nên nằm phía xe đi tới sau chỗ gọi, để khách gọi xong nhích lên một đoạn là nhận ly, không phải lùi lại.
Sau khi vẽ, đứng thử ở từng vị trí trong giờ vắng và đi lại đúng đường một ly sẽ đi. Chỗ nào hai người phải lách qua nhau, chỗ nào người pha phải quay lưng lại thùng đá, chỗ nào khách phải với tay qua máy thu tiền để lấy ly, đó là những chỗ cần sửa trước. Đổi chỗ một cái kệ hay xoay hướng thùng đá thường tốn ít tiền hơn thuê thêm người, mà hiệu quả thấy ngay trong tuần đầu.
Sắp đồ ở trạm pha theo tầm với
Người pha đứng một chỗ, mọi thứ cho ly bán chạy nhất phải nằm trong một vòng tay, không phải bước:
- Thùng đá ngay dưới tay thuận, xúc đá đặt sẵn trong thùng hoặc trên giá cạnh thùng.
- Ly xếp theo cỡ, miệng ly hướng về phía người pha, chồng ly đủ dùng cho một tiếng.
- Bình cốt cà phê, sữa đặc, đường nước đứng thành hàng theo thứ tự pha của món bán chạy nhất.
- Siro, bột cho món ít bán đặt xa hơn một chút; đổi chỗ khi món đó lên mùa.
- Khăn lau, thùng rác nhỏ, nắp và ống hút ở phía người hoàn thiện, không nằm trên đường đi của ly.
Ghi tên và dặn dò lên ly bằng quy ước viết tắt
Nhận đơn xong, người đứng ngoài ghi ngay lên thân ly rồi đặt ly rỗng vào hàng chờ của người pha. Ly đi trước, người pha nhìn ly là biết làm gì. Quy ước viết tắt phải dán trong quầy và mọi người dùng giống nhau. Ví dụ:
| Viết lên ly | Nghĩa |
|---|---|
| Tên hoặc số | Tên khách hoặc số thứ tự để gọi |
| ID | Ít đá |
| IĐ | Ít đường |
| KĐ | Không đường |
| ĐR | Đá để riêng |
| +1 | Thêm một phần cốt cà phê |
| Gạch chân tên | Khách đã trả tiền chuyển khoản, chờ xác nhận |
Chuẩn bị trước giờ cao điểm sáng
Thứ làm chậm quầy lúc 7 giờ thường là việc lẽ ra phải xong lúc 6 giờ: hết đá phải đi lấy, hết ly phải mở thùng, cốt cà phê pha chưa kịp. Danh sách tối thiểu trước giờ mở cửa: cốt cà phê đủ cho khung cao điểm, đá đầy thùng và có thùng dự phòng, ly và nắp đã mở bao xếp sẵn, tiền lẻ đủ mệnh giá, mã chuyển khoản đặt nơi khách nhìn thấy.
Trong khung đông nhất, có thể tạm ngưng các món tốn thời gian như đá xay hoặc món phải đánh kem. Một ly đá xay chiếm máy xay và người pha lâu bằng mấy ly cà phê sữa. Treo lại món đó sau 8 giờ ít khi làm khách khó chịu, còn để cả hàng chờ vì một ly thì có.
Khi có nhiều đơn cùng món, gộp lại làm một lượt: xếp năm ly đá cùng lúc, rót sữa đặc năm ly, rồi rót cốt năm ly. Nhanh hơn nhiều so với làm xong từng ly một.
Thực đơn giờ sáng cũng nên ngắn hơn thực đơn cả ngày. Nhìn số bán của một tháng, thường chỉ vài món chiếm phần lớn số ly trong khung 6 giờ tới 8 giờ. Đặt những món đó lên đầu bảng gọi món, chữ to, giá rõ. Khách đọc nhanh, gọi nhanh, người nhận đơn cũng bấm nhanh. Các món còn lại vẫn bán, chỉ là không chiếm chỗ nhìn đầu tiên.
Đo thời gian ra ly bằng đồng hồ
Không cần phần mềm, chỉ cần một người cầm giấy bút đứng quan sát trong một buổi sáng:
- Chọn 20 đơn ngẫu nhiên trong khung đông nhất.
- Ghi ba mốc cho mỗi đơn: lúc khách bắt đầu gọi, lúc ly vào tay người pha, lúc ly tới tay khách.
- Tính hai khoảng: từ gọi tới lúc bắt đầu pha (khâu nhận đơn và thu tiền), từ pha tới trả (khâu pha và hoàn thiện).
- Khâu nào chiếm phần lớn thời gian thì sửa khâu đó trước: thêm người, đổi chỗ đồ, hoặc đơn giản hoá cách thu tiền.
- Đo lại sau một tuần với đúng cách cũ để biết thay đổi có tác dụng không.
Đơn đặt trước qua tin nhắn chen vào giờ đông
Khách văn phòng hay nhắn trước: “Năm ly, 7 giờ 45 qua lấy”. Nếu người đứng quầy đọc tin rồi nhớ trong đầu, đúng 7 giờ 45 khách tới mà ly chưa có, hoặc tệ hơn là pha từ 7 giờ rồi để đá tan.
Quy ước gọn: tin nhắn đặt trước được chép ngay ra một tờ giấy hoặc một tấm bảng nhỏ treo ở trạm pha, ghi giờ lấy, tên, số ly và dặn dò. Người pha bắt đầu làm khoảng năm phút trước giờ hẹn, tuỳ số ly. Ly xong đặt riêng một kệ, không trộn với ly của khách đang đứng chờ.
Giờ cao điểm thì nên đặt giới hạn: nhận đơn đặt trước theo khung mười lăm phút, mỗi khung tối đa một số ly nhất định mà quầy làm kịp. Hết suất thì báo khách đổi giờ. Nhận hết mọi đơn đặt trước rồi bắt khách đứng ở quầy chờ lâu gấp đôi là đánh đổi không có lợi.
Nên thu tiền đơn đặt trước bằng chuyển khoản ngay khi xác nhận, ghi nội dung chuyển là tên hoặc giờ lấy. Lúc khách tới chỉ việc nhận ly, không thêm một lượt thanh toán giữa hàng người đang chờ.
Lỗi hay gặp ở quầy mang đi
- Người pha tự ra trả ly và nói chuyện với khách, bỏ trống trạm pha.
- Thực đơn quá dài, khách đứng đọc lâu ở chỗ gọi, chặn người phía sau.
- Không có chỗ đặt ly đã xong, ly nằm lẫn với ly đang pha, trả nhầm người.
- Chuyển khoản phải chờ người đứng quầy mở điện thoại kiểm tiền vào từng đơn, hàng dừng lại vài chục giây mỗi lần.
Câu hỏi thường gặp
Quán mang đi một người đứng quầy thì làm sao cho nhanh?
Chuẩn bị trước thật kỹ, rút gọn thực đơn giờ sáng, và gộp các ly cùng món làm một lượt. Nhận một loạt đơn rồi pha một loạt, thay vì nhận một ly pha một ly. Khách quen thường chấp nhận chờ khi thấy quầy làm có thứ tự.
Nên thu tiền trước hay sau khi pha?
Quán mang đi nên thu trước. Khách trả tiền xong là đơn chắc chắn, người pha không làm ly rồi khách bỏ đi. Thu sau chỉ hợp với khách ngồi lại hoặc khách quen gọi trước qua tin nhắn.
Ki ốt nhỏ có nên đặt bàn ghế cho khách chờ không?
Một hai chiếc ghế đẩu cạnh chỗ trả ly là đủ. Bàn ghế nhiều làm khách ngồi lại, chiếm chỗ đứng chờ, và kéo theo việc dọn dẹp mà quầy mang đi không có người làm.
Pha cốt cà phê trước bao lâu thì được?
Tuỳ cách pha và cách bảo quản của quán. Nên tự thử nếm cốt sau từng mốc giờ, chọn mốc mà vị còn chấp nhận được, ghi vào quy định và đổ phần quá giờ. Đừng để cốt hôm qua bán cho sáng nay.
Khi nào nên mở thêm cửa sổ gọi món thứ hai?
Khi đo thời gian thấy khâu nhận đơn và thu tiền chiếm phần lớn thời gian chờ, còn khâu pha vẫn theo kịp. Nếu nghẽn ở khâu pha thì thêm cửa gọi món chỉ làm hàng chờ ly dài thêm.