Câu hỏi "mỗi phục vụ lo mấy bàn" không có một con số đúng cho mọi quán. Quán phở khách tự lấy rau, ngồi hai mươi phút rồi về khác hẳn quán lẩu khách gọi thêm món bốn lần, đổi nồi nước dùng, xin thêm đá. Lấy số của quán khác áp vào quán mình là cách nhanh nhất để giờ cao điểm hoặc thừa người đứng nhìn, hoặc thiếu người chạy không kịp.
Bài này hướng dẫn cách tự tính: đếm việc của một bàn trong một giờ, quy ra số bàn một người lo được, chia khu theo đường đi thật trong quán, bố trí người chạy hỗ trợ giờ cao điểm, và đánh giá theo khu để biết cách chia đang đúng hay sai.
Đếm việc của một bàn, không đếm số bàn
Một bàn trong suốt bữa ăn cần phục vụ "chạm" vào nhiều lần: chào và xếp chỗ, đưa thực đơn hoặc hướng dẫn quét mã gọi món, ghi món, mang đồ uống, mang món, hỏi thăm giữa bữa, gọi thêm, mang thêm, tính tiền, dọn bàn và lau bàn. Số lần chạm và thời gian mỗi lần mới là thứ quyết định một người lo được bao nhiêu bàn.
Cách đo đơn giản: chọn hai buổi bình thường, một người cầm sổ đứng quan sát một phục vụ giỏi trong giờ đông, ghi mỗi lần họ tới bàn làm gì, mất bao lâu, và mỗi bàn ngồi bao lâu. Hai buổi là đủ có con số làm việc, sau này chỉnh dần.
Đừng quên phần việc không gắn với bàn: chạy ra quầy lấy nước, đi lấy thêm bát đũa, trả lời điện thoại, dẫn khách đi vệ sinh. Phần này thường ăn mất một phần đáng kể thời gian của phục vụ trong giờ đông.
Tính tay: một người lo được mấy bàn
Ví dụ minh hoạ cho một quán cơm gia đình, số giả định từ hai buổi quan sát của chính quán. Bàn 4 người, khách ngồi trung bình 50 phút, nghĩa là trong giờ đông mỗi bàn phục vụ khoảng 1,2 lượt khách mỗi giờ.
| Việc mỗi lượt bàn | Số lần | Phút mỗi lần | Tổng phút |
|---|---|---|---|
| Chào, xếp chỗ, hướng dẫn gọi món | 1 | 1,5 | 1,5 |
| Ghi món, gọi thêm | 2 | 2 | 4 |
| Mang đồ uống, mang món | 3 | 1 | 3 |
| Hỏi thăm, mang thêm đồ | 2 | 0,5 | 1 |
| Tính tiền | 1 | 2 | 2 |
| Dọn và lau bàn | 1 | 2,5 | 2,5 |
| Cộng một lượt bàn | 14 phút |
Đọc ra con số
Mỗi bàn cần 14 phút mỗi lượt, mỗi giờ khoảng 1,2 lượt, vậy mỗi bàn chiếm khoảng 17 phút của phục vụ trong một giờ đông. Một người không thể làm việc tại bàn đủ 60 phút mỗi giờ; trừ thời gian đi lại, lấy đồ, việc lặt vặt, giả định còn khoảng 45 phút. 45 chia 17 được khoảng 2,6, tức một người lo thoải mái khoảng hai đến ba bàn bốn người trong giờ đông nhất, nếu tự làm hết mọi việc kể cả mang món và dọn bàn.
Con số đổi ngay khi đổi cách làm. Có người chạy món riêng thì bỏ bớt dòng "mang món", mỗi bàn còn khoảng 13–14 phút một giờ, phục vụ lo được ba bàn. Có người dọn bàn riêng thì bỏ thêm dòng dọn bàn. Khách tự gọi món bằng mã QR ở bàn thì dòng ghi món giảm, nhưng vẫn cần người soát đơn và hướng dẫn khách lần đầu.
Giờ vắng thì bàn ngồi thưa, một người lo được gấp đôi số bàn. Vì vậy chia khu phải có hai phương án: phương án giờ đông và phương án giờ thường.
Theo loại quán: những gì làm thay đổi con số
Quán phục vụ nhanh, khách ngồi ngắn. Phở, bún, cơm tấm: ít lần gọi thêm, nhưng bàn quay vòng nhanh nên dọn bàn chiếm phần lớn. Thường tách một người chuyên dọn và lau bàn sẽ hiệu quả hơn thêm phục vụ.
Lẩu, nướng. Mỗi bàn nhiều lần chạm: thay than, thêm nước dùng, thay vỉ, mang thêm đĩa. Mỗi người lo ít bàn hơn hẳn, và cần người chuyên lo bếp ga, than.
Nhà hàng gọi món, phục vụ kỹ. Thời gian giới thiệu món, gợi ý đồ uống dài hơn. Một người lo ít bàn nhưng doanh thu mỗi bàn cao.
Quán cà phê. Khách ngồi lâu, ít chạm giữa chừng. Phục vụ lo được nhiều bàn, nhưng phải có người đi một vòng thu ly, lau bàn định kỳ.
Tiệc đặt trước. Biết trước số khách và thực đơn nên chia theo số bàn tiệc, mỗi người lo trọn những bàn của mình từ đầu tới cuối.
Chia khu theo đường đi, không theo số đếm
Hai khu cùng sáu bàn chưa chắc nặng như nhau. Khi vẽ khu trên sơ đồ bàn, xét thêm:
- Khoảng cách từ khu tới cửa ra món và quầy nước. Khu xa bếp thì giao ít bàn hơn.
- Cầu thang. Khu trên lầu mỗi lần chạy tốn gấp mấy lần khu dưới, nên cần người chạy món hỗ trợ hoặc ít bàn hơn hẳn.
- Bàn lớn và bàn nhỏ. Một bàn mười người gần bằng ba bàn hai người về việc mang món.
- Đường đi không cắt nhau. Hai phục vụ không nên phải chạy xuyên qua khu của nhau để lấy món.
- Khu gần cửa nhận thêm việc đón khách và chỉ chỗ; giao khu này cho người lanh nhất, ít bàn hơn.
- Xoay khu theo ngày hoặc theo tuần để không ai bị gắn mãi với khu xa bếp hay trên lầu.
Người chạy hỗ trợ và giờ cao điểm
Khi bàn đầy, cách tăng sức chứa nhanh nhất không phải là thêm phục vụ theo khu mà là thêm một người chạy: chỉ mang món từ bếp ra bàn, mang thêm đồ, dọn bàn trống ngay khi khách đứng dậy. Người chạy không cần thuộc thực đơn, không cần biết tính tiền, nên có thể là người mới hoặc người làm bán thời gian chỉ trong khung đông.
Phục vụ theo khu giữ những việc cần giao tiếp với khách: ghi món, gợi ý, xử lý phàn nàn, tính tiền. Phân việc như vậy giúp khách luôn có một người quen mặt cho cả bữa, trong khi món ra nhanh hơn.
Ngoài ra, nên có một quy ước "ai rảnh thì giúp": khu bên cạnh đang có bàn gọi, mình đang rảnh thì tới nhận yêu cầu rồi báo lại người phụ trách khu. Không có quy ước này, khách bàn khu bên cạnh phải chờ dù phục vụ đứng ngay gần.
Đánh giá theo khu để biết chia đã đúng chưa
Thời gian từ khi khách ngồi tới khi được ghi món. Đo ngẫu nhiên vài bàn mỗi khu trong giờ đông. Khu nào thường xuyên chậm là khu đang quá tải hoặc quá xa.
Bàn trống chưa dọn. Khách đứng chờ trong khi có bàn trống chưa dọn là dấu hiệu thiếu người dọn, không phải thiếu phục vụ.
Phàn nàn theo khu. Ghi lại phàn nàn kèm số bàn. Phàn nàn dồn về một khu thì xem lại khu đó trước khi trách người.
Doanh thu và lượt bàn theo khu. Nếu phần mềm bán hàng ghi đơn theo bàn và người tạo, cộng theo khu sẽ thấy khu nào quay bàn chậm.
Những chỗ dễ sai khi chia khu
Chia đều số bàn rồi coi là công bằng. Sáu bàn sát bếp và sáu bàn trên lầu không phải cùng một khối việc. Công bằng là chia theo số phút việc, không theo số bàn.
Một sơ đồ cho cả ngày. Giờ đông chia nhỏ khu và có người chạy; giờ vắng gộp khu để người còn lại làm việc chuẩn bị, lau dọn. Giữ nguyên sơ đồ giờ đông lúc 15 giờ chiều là phí người.
Giao khu khó nhất cho người mới. Người cũ hay đẩy khu trên lầu cho người mới. Người mới chạy không kịp, khách khu đó chờ lâu nhất, người mới nản và nghỉ. Người mới nên nhận khu gần bếp, ít bàn, có người kèm.
Không báo khu trước giờ mở cửa. Khu được phân trong buổi họp đầu ca và ghi lại ở chỗ ai cũng xem được. Phân khu bằng miệng khi khách đã vào là lúc hai người cùng chạy tới một bàn, còn bàn bên cạnh không ai tới.
Câu hỏi thường gặp
Có con số chuẩn mỗi phục vụ lo bao nhiêu bàn không?
Không có con số dùng chung cho mọi quán. Số bàn phụ thuộc loại món, thời gian khách ngồi, có người chạy món hay không và khoảng cách tới bếp. Cách tin được nhất là quan sát quán mình hai buổi rồi tự tính.
Nên chia khu cố định hay để ai rảnh thì phục vụ bàn đó?
Chia khu cố định giúp khách có người quen trong cả bữa và dễ biết ai chịu trách nhiệm. Không chia khu thì giờ đông dễ có bàn bị bỏ quên. Nên chia khu và thêm quy ước hỗ trợ khi khu bên cạnh đang bận.
Tiền tip nên chia theo khu hay chia chung?
Chia theo khu dễ gây tranh khu đẹp, khu gần cửa. Nhiều quán chọn chia chung có hệ số theo giờ làm và vị trí, kể cả người chạy món và bếp. Quan trọng là luật chia được viết ra và mọi người biết trước.
Khách gọi món qua mã QR thì có giảm được người phục vụ không?
Có thể giảm phần ghi món, nhưng vẫn cần người hướng dẫn khách lần đầu, soát đơn, mang món, dọn bàn. Thường lợi ích rõ nhất là giờ đông bớt cảnh khách chờ gọi món, chứ không phải cắt hẳn một vị trí.
Khu trên lầu nên bố trí phục vụ thế nào?
Giao ít bàn hơn khu dưới và có người chạy món riêng cho tầng trên nếu đông. Nếu quán có thang tải món thì đặt người nhận món ở đầu thang trên. Xoay người phụ trách khu này theo ngày để không ai luôn chịu phần nặng.