Người mới đứng quầy ngày đầu thường không sai vì thiếu cố gắng, mà vì được dạy theo kiểu "nhìn chị làm rồi làm theo" giữa giờ trưa đông nhất. Họ nhớ được nút thanh toán, quên mất cách ghi "không hành", và tới tối thì bếp nhận ba tô phở có hành cho một khách dị ứng.
Bài này là một buổi dạy khoảng hai tiếng cho phục vụ và thu ngân mới: chuẩn bị gì trước, dạy theo thứ tự nào, mười tình huống tập với đơn giả, cách giữ đơn tập không lẫn vào số liệu thật, lỗi hay gặp trong tuần đầu và tờ giấy nhắc nên dán ở quầy. Lộ trình đào tạo cả tuần cho phục vụ và thu ngân là chuyện rộng hơn; ở đây chỉ nói riêng phần mềm bán hàng.
Chuẩn bị trước buổi dạy
Mười lăm phút chuẩn bị tiết kiệm cả tuần sửa lỗi:
- Tạo sẵn tài khoản riêng cho người mới với đúng vai trò họ sẽ làm. Học bằng tài khoản quản lý thì người mới thấy nút mà sau này họ không có, rồi bối rối.
- Chọn giờ vắng, thường là 14–16 giờ. Đừng dạy trong giờ cao điểm, cũng đừng để người mới tự mày mò trước.
- Hỏi người phụ trách phần mềm cách tạo đơn tập: có chi nhánh thử, bàn tập riêng, hay phải tạo đơn rồi huỷ. Biết trước để đơn tập không làm sai doanh thu và tồn kho.
- Một người kèm duy nhất cho cả buổi, người đó đứng cạnh nhưng không cầm máy thay.
- In sẵn hay chép tay một tờ giấy nhắc (mẫu ở cuối bài) để người mới cầm theo.
Thứ tự dạy: theo đường đi của một đơn
Đừng dạy theo từng màn hình. Dạy theo đúng đường một đơn đi từ lúc khách ngồi xuống tới lúc khách về, mỗi bước làm một lần, rồi người mới tự làm lại:
- Đăng nhập bằng tài khoản của mình và đăng xuất khi rời máy. Giải thích một câu vì sao: đơn ghi tên ai thì người đó chịu trách nhiệm.
- Tìm bàn và mở bàn, hoặc tạo đơn mang về. Chỉ sơ đồ bàn trên máy khớp với bàn thật trong quán.
- Tìm món nhanh: theo nhóm món và theo ô tìm kiếm. Cho tự tìm năm món bất kỳ.
- Ghi chú và tuỳ chọn: ít đá, không hành, thêm trứng, cay vừa. Đây là phần hay quên nhất, nên làm ít nhất ba lần.
- Gửi bếp, rồi xem món đã sang bếp chưa. Phân biệt rõ món đã gửi và món mới chọn chưa gửi.
- Thêm món vào đơn đang mở khi khách gọi thêm, không tạo đơn mới.
- Thanh toán: tiền mặt có thối, chuyển khoản quét mã, xác nhận tiền đã về trước khi đóng đơn.
- Khi cần sửa: báo ai để huỷ món, giảm giá, đổi bàn. Người mới không cần biết làm, chỉ cần biết gọi ai.
Kịch bản tập: mười tình huống
Người kèm đóng vai khách, đọc từng tình huống, người mới làm trên máy bằng đơn tập. Mỗi tình huống đạt khi làm đúng mà không cần nhắc:
| Tình huống | Người mới phải làm được |
|---|---|
| Bàn 2 người gọi hai món nước, một ly ít đá | Mở bàn, chọn món, ghi chú đúng món, gửi bếp |
| Khách gọi thêm một món sau mười phút | Thêm vào đơn đang mở, gửi riêng món mới |
| Khách đổi ý trước khi món sang bếp | Bỏ món chưa gửi, không cần gọi quản lý |
| Khách đổi món sau khi bếp đã nhận | Gọi quản lý ca, không tự huỷ |
| Mua mang về ba phần, khách chờ tại quầy | Tạo đơn mang về, gửi bếp, thu tiền trước hay sau theo luật quán |
| Bàn đông người muốn tách hai hoá đơn | Làm theo cách quán quy định, hoặc biết gọi ai |
| Khách trả 500.000đ cho đơn 235.000đ | Nhập tiền khách đưa, thối đúng 265.000đ |
| Khách chuyển khoản, nói "chuyển rồi em" | Kiểm tiền đã về đúng số và đúng đơn rồi mới đóng |
| Khách đổi sang bàn khác | Chuyển bàn, không tạo đơn mới |
| Máy rớt mạng giữa lúc gọi món | Biết cách làm tạm theo luật quán và báo quản lý |
Đơn tập không được lẫn vào sổ sách thật
Đơn tập làm trên dữ liệu thật thì doanh thu cuối ngày sai, kho bị trừ nguyên liệu không có thật, bếp nhận phiếu món giả. Đã có quán bếp nấu luôn ba tô mì từ đơn tập vì không ai báo.
Có ba cách, tốt nhất xếp trước. Một, dùng chi nhánh thử hay quán thử nếu phần mềm có, hoàn toàn tách khỏi số thật. Hai, dùng một bàn tập riêng tên rõ ràng như "Bàn tập", báo bếp trước rằng phiếu từ bàn này không nấu. Ba, nếu chỉ có dữ liệu thật thì tạo đơn rồi để quản lý huỷ ngay sau buổi tập, ghi lý do "đơn tập", và kiểm lại báo cáo cuối ngày.
Dù cách nào, cuối buổi người kèm phải xem lại danh sách đơn của ngày và bảo đảm không còn đơn tập nào đang mở.
Sau buổi đầu: ba ca có người kèm
Buổi tập dạy cách bấm, còn giờ cao điểm dạy nhịp. Ba ca đầu, người mới nên đứng cùng máy với người kèm: ca đầu người kèm bấm, người mới đọc to món khách gọi; ca thứ hai người mới bấm, người kèm nhìn; ca thứ ba người mới tự làm, người kèm đứng gần, chỉ vào khi được gọi.
Sau mỗi ca kèm, dành năm phút xem lại các đơn người mới đã làm: có món nào bị huỷ, ghi chú nào nằm sai chỗ, đơn chuyển khoản nào đóng khi tiền chưa về. Nhìn vào đơn thật dễ nhớ hơn mười lời dặn. Nếu phần mềm ghi tên người tạo đơn, lọc theo tên người mới là thấy ngay.
Một tuần sau, hỏi người mới hai câu: chỗ nào trên máy làm em lúng túng nhất, và có nút nào em vẫn chưa dám bấm. Câu trả lời thường chỉ ra chỗ cần sửa trong cách dạy, hoặc chỗ thực đơn trên máy đang sắp xếp khó tìm.
Lỗi hay gặp trong tuần đầu
Quên gửi bếp. Chọn món xong để đó, khách đợi hai mươi phút. Nhắc người mới nhìn lại màn hình sau mỗi lần gọi món: còn món nào chưa gửi không.
Ghi chú ở sai món. Gõ "không hành" vào ghi chú chung của đơn thay vì đúng món phở, bếp không thấy. Tập riêng phần này.
Tạo đơn mới khi khách gọi thêm. Một bàn thành hai đơn, cuối bữa tính tiền thiếu một đơn. Dạy luôn mở đơn đang có trước khi thêm.
Đóng đơn chuyển khoản khi tiền chưa về. Khách đưa màn hình "đã chuyển" là tin. Luật: chỉ đóng khi thấy tiền về tài khoản của quán.
Đăng nhập nhầm tài khoản người khác. Máy đang mở sẵn tên chị ca sáng, người mới bán luôn. Nhắc đăng xuất, đăng nhập lại mỗi lần đổi người.
Ngại hỏi. Người mới sợ làm phiền nên tự xử, xử sai. Nói rõ từ đầu: tuần đầu hỏi bao nhiêu cũng được, tự huỷ món mới là sai.
Giấy nhắc tại quầy: viết gì
Một tờ khổ nhỏ dán cạnh máy trong hai tuần đầu, chữ to, không quá mười dòng:
- Đăng nhập tên mình. Rời máy là đăng xuất.
- Ghi chú (ít đá, không hành) bấm vào đúng món, không ghi vào đơn chung.
- Gọi món xong: nhìn lại, còn món nào chưa gửi bếp không.
- Khách gọi thêm: mở đơn của bàn đó, không tạo đơn mới.
- Chuyển khoản: thấy tiền về rồi mới đóng đơn.
- Huỷ món, giảm giá, hoàn tiền: gọi quản lý ca.
- Rớt mạng: ghi giấy theo mẫu, báo quản lý ca.
- Không chắc: hỏi. Hỏi không bao giờ là sai.
Câu hỏi thường gặp
Mất bao lâu để nhân viên mới dùng thạo phần mềm bán hàng?
Phần cơ bản như gọi món, gửi bếp, thanh toán thường làm được sau một buổi tập hai tiếng. Thạo trong giờ cao điểm thì cần vài ca có người kèm. Phụ thuộc nhiều vào thực đơn dài hay ngắn và số tuỳ chọn món.
Người lớn tuổi không quen điện thoại, máy tính bảng thì dạy thế nào?
Dạy chậm hơn, mỗi lần một bước, cho tự làm nhiều lần. Phóng to chữ trên máy nếu được. Giao trước những phần việc ít bấm, ví dụ nhận món mang về, rồi mở rộng dần. Tờ giấy nhắc với họ còn quan trọng hơn.
Có nên cho nhân viên mới làm thu ngân ngay ngày đầu không?
Không nên để đứng quầy một mình ngày đầu. Cho làm phục vụ gọi món trước vài ca, quen thực đơn và máy, rồi mới đứng thu ngân có người kèm. Tiền và thối tiền là chỗ sai khó sửa nhất.
Đơn tập lỡ lẫn vào doanh thu thật thì sửa thế nào?
Báo người có quyền huỷ đơn để huỷ, ghi lý do là đơn tập. Kiểm xem kho có bị trừ nguyên liệu theo đơn đó không, nếu có thì báo người giữ kho. Ghi lại để lần sau dùng bàn tập riêng.
Có cần kiểm tra lại sau buổi dạy không?
Có. Cuối tuần đầu, cho người mới làm lại năm tình huống khó nhất trong kịch bản mà không có ai nhắc. Tình huống nào chưa đạt thì tập riêng phần đó, không cần dạy lại cả buổi.