Một bạn thu ngân nghỉ vào thứ Sáu, chia tay vui vẻ. Ba tuần sau quán mới biết tài khoản bán hàng của bạn vẫn đăng nhập được từ điện thoại, nhóm chat nhân viên vẫn còn tên bạn, và trang bán hàng trên mạng xã hội vẫn để bạn làm quản trị. Không có chuyện gì xấu xảy ra, nhưng hoàn toàn có thể đã xảy ra.
Nghỉ việc ở quán ăn thường diễn ra nhanh, nhiều khi chỉ báo trước vài ngày, nên việc thu hồi quyền phải có danh sách sẵn, làm trong ngày cuối cùng, không đợi rảnh. Bài này đưa ra danh sách đó, phần tiền và tài khoản nhận tiền cần chú ý riêng, cách bàn giao, phần quán phải làm cho người nghỉ, và cách xử lý khi người nghỉ không báo trước.
Vì sao phải làm trong ngày
Thu hồi quyền không phải vì nghi ngờ người nghỉ. Lý do thực tế hơn: một tài khoản không ai dùng là tài khoản không ai để ý. Người đã nghỉ có thể làm mất điện thoại, có thể cho người khác mượn máy, có thể vô tình bấm nhầm vào ứng dụng còn đăng nhập. Khi có chuyện, quán không phân biệt được đâu là việc của người cũ, đâu là của người khác.
Lý do thứ hai là để người nghỉ được yên. Khi mọi quyền đã thu hồi và có biên bản bàn giao, sau này có lệch két hay mất hàng, không ai nghĩ tới họ. Đây là điều nên nói thẳng với người nghỉ: danh sách này bảo vệ cả hai bên.
Cách làm gọn nhất là có một danh sách cố định, in hoặc lưu sẵn, ngày cuối của ai thì quản lý đi qua từng dòng, ký tên người làm và giờ làm.
Danh sách thu hồi
Danh sách cho quán vừa và nhỏ. Bỏ những dòng quán không có, thêm những thứ riêng của quán. Cột "khi nào" là mốc chậm nhất:
| Hạng mục | Việc cần làm | Khi nào |
|---|---|---|
| Tài khoản phần mềm bán hàng, quản lý quán | Khoá tài khoản (không xoá để giữ lịch sử đơn) | Ngay sau ca cuối |
| Mã chấm công, mã PIN | Xoá PIN hoặc đánh dấu nghỉ việc trên danh sách chấm công | Ngay sau ca cuối |
| Nhóm chat nhân viên, nhóm ca | Mời ra khỏi nhóm, gỡ quyền quản trị nhóm nếu có | Trong ngày |
| Trang bán hàng, mạng xã hội của quán | Gỡ quyền quản trị, biên tập | Trong ngày |
| Tài khoản trên ứng dụng giao đồ ăn, đặt bàn | Đổi mật khẩu hoặc gỡ người dùng con | Trong ngày |
| Email, tài khoản lưu trữ chung của quán | Đổi mật khẩu, gỡ chia sẻ | Trong ngày |
| Wi-Fi nội bộ (mạng của máy bán hàng) | Đổi mật khẩu nếu người đó biết; Wi-Fi khách không cần | Trong tuần |
| Chìa khoá cửa, két, kho; mã khoá cửa | Thu lại, đếm đủ; đổi mã khoá số; cân nhắc thay ổ nếu là người giữ két | Ngay khi nhận bàn giao |
| Đồng phục, thẻ nhân viên, thiết bị của quán | Thu lại theo biên bản | Ngày cuối |
| Số liên hệ với nhà cung cấp, khách đặt tiệc | Báo nhà cung cấp người liên hệ mới | Trong tuần |
Tiền và tài khoản nhận tiền: phần dễ bị bỏ sót nhất
Mã chuyển khoản gắn với tài khoản cá nhân. Có quán dán mã nhận tiền của tài khoản ngân hàng một quản lý cũ, vì lúc mở quán chưa có tài khoản riêng. Người đó nghỉ thì tiền khách vẫn chảy vào túi họ. Kiểm lại mọi mã thanh toán đang dán ở bàn, quầy, xe giao hàng; chỉ để mã của tài khoản quán.
Thông báo biến động số dư. Có người được cài nhận thông báo tài khoản của quán để đối soát. Gỡ khỏi danh sách nhận thông báo, gỡ quyền xem trên ngân hàng số nếu có.
Két và tiền lẻ đầu ca. Người giữ két nghỉ thì đếm két cùng người nhận, ghi biên bản số tiền, mệnh giá, ký cả hai bên.
Tạm ứng, tiền giữ hộ. Đối chiếu tạm ứng còn nợ, tiền mua hàng hộ chưa thanh toán, tiền tip chưa chia. Ghi ra giấy, cùng đọc, cùng ký trước khi tính lương cuối.
Bàn giao công việc
Ngoài thu hồi quyền, người nghỉ thường mang theo những thứ chỉ có trong đầu họ. Ngày cuối, người nhận việc ngồi với họ ít nhất nửa tiếng để ghi lại:
- Các đơn đặt tiệc, đặt bàn trước họ đang theo, khách nào hẹn gì, đã cọc chưa.
- Nhà cung cấp họ hay gọi, giờ giao quen, ai dễ thương lượng, hàng nào hay giao thiếu.
- Mẹo vận hành chưa ghi vào quy trình: máy in bếp hay kẹt giấy thì xử lý thế nào, tủ đông số hai cần đóng mạnh tay.
- Công thức hay định lượng họ tự điều chỉnh mà chưa cập nhật vào sổ công thức.
- Mật khẩu của những thiết bị họ cài đặt: máy in, camera, bộ phát Wi-Fi. Đổi ngay sau khi biết.
Phần quán phải làm cho người nghỉ
Thu hồi là một chiều; chiều kia là quán phải trả đủ cho người nghỉ. Theo Bộ luật Lao động hiện hành, khi chấm dứt hợp đồng, hai bên phải thanh toán đầy đủ các khoản liên quan trong một thời hạn nhất định (thường là 14 ngày làm việc, có trường hợp được kéo dài nhưng có giới hạn). Kiểm lại quy định hiện hành và hợp đồng đã ký để biết chính xác thời hạn áp dụng cho quán mình.
Các khoản thường gồm lương những ngày đã làm, phụ cấp, ngày phép năm chưa nghỉ nếu có, và các khoản thưởng đã cam kết. Đồng phục chưa trả hay đồ làm hỏng không tự động trừ vào lương; bồi thường thiệt hại có thủ tục riêng theo luật và nội quy. Quán cũng không được giữ bản chính giấy tờ tuỳ thân, văn bằng của người lao động; nếu đang giữ thì trả lại ngay.
Với người có tham gia bảo hiểm xã hội, quán cần làm thủ tục báo giảm và trả lại sổ hoặc xác nhận quá trình đóng. Người nghỉ thường hỏi chuyện này muộn, nên chủ động nói trước họ cần chờ những giấy tờ gì.
Khi người nghỉ không báo trước
Ở ngành ăn uống, chuyện nhân viên nhắn "mai em không đi làm nữa" rồi tắt máy không hiếm. Khi đó làm theo thứ tự:
- Khoá tài khoản phần mềm, xoá PIN chấm công, gỡ khỏi nhóm chat và trang của quán ngay trong ngày nhận tin, không chờ liên lạc được.
- Đổi mã khoá cửa, đổi mật khẩu những tài khoản họ biết. Nếu họ giữ chìa két hay kho mà chưa trả, cân nhắc thay ổ khoá.
- Đếm két và kiểm nhanh kho hàng giá trị cao ở ca kế tiếp, ghi biên bản có hai người ký.
- Nhắn một tin rõ ràng, lịch sự: quán ghi nhận việc nghỉ từ ngày nào, mời qua nhận lương và trả đồ của quán vào khung giờ nào. Giữ tin nhắn này.
- Tính lương những ngày đã làm theo bảng công, giữ sẵn để trả khi họ tới. Việc họ nghỉ ngang có vi phạm hợp đồng hay không là chuyện riêng, nên hỏi cơ quan quản lý lao động hoặc người có chuyên môn trước khi tự trừ khoản nào.
Những chỗ dễ sai
Xoá thay vì khoá. Xoá tài khoản có thể làm mất tên người tạo đơn, người nhập kho. Khoá là đủ.
Chỉ thu hồi phần mềm, quên phần đời thường. Nhóm chat và mã chuyển khoản dán ở quầy thường bị quên lâu nhất.
Làm một mình. Đếm két, nhận chìa, kiểm kho nên có hai người và có chữ ký. Một người làm thì sau này không ai làm chứng được.
Để danh sách trong đầu quản lý. Quản lý nghỉ thì danh sách cũng nghỉ theo. In ra, để chung với hồ sơ nhân sự.
Câu hỏi thường gặp
Người nghỉ việc có được giữ lại nhóm chat nhân viên để giữ liên lạc không?
Nên mời ra khỏi nhóm công việc, vì nhóm đó có lịch ca, số liệu, chuyện nội bộ. Muốn giữ liên lạc thì có thể lập một nhóm riêng không bàn chuyện công việc, hoặc đơn giản là lưu số điện thoại.
Có cần đổi mật khẩu Wi-Fi mỗi khi có người nghỉ không?
Mạng khách thì không cần. Mạng nội bộ dùng cho máy bán hàng, máy in, camera thì nên đổi nếu người nghỉ biết mật khẩu, nhất là người giữ vị trí thu ngân, quản lý. Đổi xong nhớ kết nối lại mọi thiết bị trước giờ mở cửa.
Nhân viên nghỉ mà chưa trả đồng phục thì có được trừ lương không?
Không nên tự trừ. Nhắn nhắc trả đồ và ghi nhận lại. Bồi thường tài sản có thủ tục riêng theo luật lao động và nội quy của quán. Nếu giá trị lớn, hỏi cơ quan quản lý lao động trước khi xử lý.
Có nên làm biên bản bàn giao với nhân viên bán thời gian không?
Nên, chỉ cần một trang: đã trả chìa khoá, đồng phục, đã khoá tài khoản, số tiền két nếu có, các khoản còn nợ hai bên, chữ ký hai bên. Một trang giấy tránh được những cuộc nhắn qua nhắn lại vài tuần sau.
Khoá tài khoản rồi thì đơn cũ của người đó có mất không?
Với phần lớn phần mềm bán hàng, khoá chỉ chặn đăng nhập, đơn cũ vẫn ghi tên người tạo. Nên kiểm lại trong phần mềm của quán trước khi bấm, và tránh dùng nút xoá nếu không chắc nó làm gì.