Khách gọi hai lần không ai ra, nhìn vào thấy phục vụ đứng góc quầy cúi đầu vào điện thoại. Phụ bếp vừa lướt mạng vừa cầm dao thái hành. Chủ quán nào cũng từng muốn cấm hẳn điện thoại trong ca, rồi lại nhận ra chính quán đang cần nhân viên dùng điện thoại để chấm công, nhận đơn mang về, gọi cho khách đặt bàn.
Bài này giúp bạn quyết định cấm ở đâu, cho dùng ở đâu, dựa trên rủi ro thật của từng khu vực; tách điện thoại làm việc khỏi điện thoại cá nhân; và có sẵn một mẫu nội quy một trang để chỉnh theo quán mình.
Vì sao cấm hẳn hiếm khi giữ được
Lệnh cấm tuyệt đối nghe gọn nhưng khó giữ, vì hai lý do. Thứ nhất, người làm có việc riêng thật: con ốm ở nhà, người nhà nhắn đón, ngân hàng gọi xác nhận. Cấm hẳn thì họ dùng lén, trốn vào nhà vệ sinh hay kho, và quản lý mất luôn khả năng thấy chuyện gì đang xảy ra. Thứ hai, quán ngày càng cần điện thoại như một công cụ: chấm công bằng mã QR, nhận thông báo đơn mới, nhắn khách giao hàng, chụp phiếu nhập hàng gửi chủ.
Cách thực tế hơn là chia theo khu vực và theo mục đích. Ở chỗ điện thoại gây nguy hiểm hoặc mất vệ sinh thì không mang vào. Ở chỗ nó là công cụ thì dùng cho việc, có quy định. Việc riêng thì có giờ và có chỗ riêng.
Rủi ro thật theo từng khu vực
Xét từng khu một, không áp một luật chung cho cả quán:
| Khu vực | Rủi ro chính | Gợi ý quy định |
|---|---|---|
| Bếp nóng, khu chiên nướng | Mất tập trung gần lửa, dầu nóng, dao; máy rơi vào nồi | Không mang vào. Để ở tủ hoặc kệ ngoài cửa bếp |
| Khu sơ chế, ra món | Tay chạm điện thoại rồi chạm thực phẩm ăn sống, rau, đá | Không mang vào. Cần gọi việc thì ra ngoài, rửa tay lại |
| Quầy pha chế | Như khu ra món, cộng thêm khách nhìn thấy | Chỉ máy của quán để nhận đơn; máy cá nhân cất |
| Khu phục vụ | Khách gọi không ai thấy, hình ảnh quán | Máy cá nhân để trong túi, im lặng; chỉ dùng máy gọi món của quán |
| Thu ngân | Chụp màn hình doanh thu, nhầm chuyển khoản | Không dùng máy cá nhân để nhận tiền khách; chỉ dùng mã thanh toán của quán |
| Kho, khu nhận hàng | Ít rủi ro an toàn | Được dùng để chụp phiếu, gọi nhà cung cấp |
Vệ sinh: chuyện ít ai nghĩ tới
Điện thoại đi cùng người vào nhà vệ sinh, nằm trên yên xe, trên bàn quán trà đá, rồi theo vào bếp. Người làm bếp được dạy rửa tay sau khi đi vệ sinh, sau khi đổ rác, sau khi cầm tiền, nhưng ít ai được dạy rửa tay sau khi lướt điện thoại, trong khi tay vẫn liên tục chạm màn hình rồi chạm rau sống.
Vì vậy luật cho khu bếp nên viết theo hai vế. Vế một: không mang máy vào khu sơ chế và ra món. Vế hai: chạm điện thoại ở bất cứ đâu thì rửa tay lại trước khi chạm thực phẩm, giống hệt khi cầm tiền. Người đeo găng tay thì thay găng, không chỉ rửa ngoài găng. Vế hai quan trọng với cả phục vụ, vì họ bưng tô, cầm ly, xếp rau sống ra đĩa.
Máy tính bảng gọi món dùng chung cũng cần lau. Một lần đầu ca, một lần giữa ca bằng khăn ẩm có cồn phù hợp với màn hình là thói quen nên đưa vào danh sách việc mở ca.
Khi điện thoại là công cụ làm việc
Tách máy của quán với máy cá nhân. Đơn mang về, đặt bàn, nhắn khách giao hàng nên đi qua một chiếc điện thoại hay máy tính bảng của quán, có số riêng và tài khoản riêng. Đổi người thì máy vẫn ở lại, khách quen không phải nhắn vào số cá nhân của một bạn đã nghỉ.
Ghi rõ việc gì được dùng máy cá nhân. Chấm công bằng mã QR, xem lịch ca, nhận thông báo việc được giao là những việc hợp lý trên máy cá nhân. Ghi cụ thể vào nội quy để không ai bị nhắc oan khi đang chấm công.
Không nhận tiền khách vào tài khoản cá nhân. Khách hỏi "chuyển khoản cho em được không", nhân viên đưa số tài khoản riêng vì máy quét mã đang bận. Đây là nguồn lệch tiền khó tra nhất. Quy định: tiền khách chỉ vào tài khoản của quán.
Chụp ảnh trong quán có giới hạn. Chụp món để đăng trang của quán là việc tốt; chụp khách, chụp màn hình doanh thu, chụp công thức gửi ra ngoài thì không. Ghi rõ ba điều cấm này.
Tai nghe trong ca. Phục vụ đeo tai nghe nghe nhạc thì không nghe khách gọi. Nếu quán dùng bộ đàm hay tai nghe gọi món thì đó là thiết bị làm việc, khác hẳn.
Mẫu nội quy một trang
Mẫu dưới đây viết cho quán mười tới hai mươi người, chỉnh theo khu vực và cách làm của quán bạn. Nên ngắn, dán ở khu nhân viên và đưa cho người mới ngày đầu:
- Mục đích: giữ an toàn trong bếp, giữ vệ sinh thực phẩm và để khách luôn có người phục vụ.
- Khu không mang điện thoại vào: bếp nóng, khu sơ chế, khu ra món. Điện thoại để ở tủ hoặc kệ cạnh cửa bếp.
- Khu phục vụ và thu ngân: điện thoại cá nhân để chế độ im lặng, trong túi. Chỉ lấy ra để chấm công hoặc khi quản lý ca đồng ý.
- Việc riêng: xem tin nhắn và gọi điện trong giờ nghỉ, ở khu nhân viên. Có việc gấp thì báo quản lý ca rồi ra ngoài.
- Trường hợp khẩn cấp: người nhà gọi số của quán, quản lý ca báo ngay cho nhân viên.
- Máy của quán: dùng để nhận đơn, gọi khách, chụp phiếu nhập; không cài ứng dụng cá nhân, không đăng nhập tài khoản riêng.
- Tiền và hình ảnh: không nhận tiền khách vào tài khoản cá nhân; không chụp khách, không chụp màn hình doanh thu hay công thức.
- Sau khi dùng điện thoại: rửa tay trước khi quay lại chạm thực phẩm.
- Vi phạm: nhắc nhở lần đầu, các lần sau xử lý theo nội quy lao động của quán.
Áp dụng: thông báo, chỗ để máy, xử lý khi vi phạm
Nội quy chỉ chạy khi có chỗ để máy thật. Một kệ nhiều ngăn hoặc tủ có khoá nhỏ cạnh cửa bếp, có ổ sạc, là đủ. Nhân viên chịu để máy ngoài khi biết máy an toàn và vẫn sạc được. Không có chỗ để thì máy sẽ nằm trong túi tạp dề.
Thông báo trước ít nhất một tuần, nói lý do bằng ví dụ thật của quán: lần trượt chân ở khu rửa, lần khách đợi gọi món mười phút. Đưa người nhà số điện thoại của quán để họ yên tâm.
Về xử lý vi phạm: theo Bộ luật Lao động hiện hành, nơi dùng từ mười người lao động trở lên phải có nội quy lao động bằng văn bản, và không được phạt tiền hay cắt lương thay cho xử lý kỷ luật. Vì vậy đừng ghi "cầm điện thoại trong bếp phạt 50.000đ". Ghi các mức nhắc nhở và kỷ luật theo nội quy, và kiểm lại thủ tục đăng ký nội quy với cơ quan quản lý lao động nơi quán hoạt động.
Quản lý và chủ quán phải giữ đúng luật mình đặt ra. Chủ quán đứng giữa bếp nghe điện thoại là cách nhanh nhất làm nội quy mất hiệu lực.
Những chỗ dễ sai
Luật chung cho cả quán. Cấm như nhau ở kho và ở bếp thì người ta thấy vô lý và bỏ qua cả hai.
Cấm mà vẫn bắt chấm công bằng điện thoại. Hai luật đá nhau. Đặt mã chấm công ở khu nhân viên, trước chỗ để máy, để chấm xong là cất luôn.
Không có kênh khẩn cấp. Người làm lo con ốm sẽ không chịu rời điện thoại nếu không có cách nào khác để nhận tin.
Nhắc nhở trước mặt khách. Nhắc riêng, sau giờ cao điểm. Nhắc giữa sàn làm cả hai bên mất mặt.
Câu hỏi thường gặp
Có được thu giữ điện thoại của nhân viên trong ca không?
Không nên thu giữ, vì điện thoại là tài sản cá nhân. Cách an toàn hơn là bố trí chỗ để máy có khoá, nhân viên tự giữ chìa hoặc tự khoá. Nội quy chỉ quy định nơi để và lúc được dùng.
Nhân viên giao hàng của quán có được dùng điện thoại khi chạy xe không?
Không nên dùng khi đang điều khiển xe. Quy định dừng xe ở chỗ an toàn rồi mới gọi hay xem bản đồ. Quán cũng nên giao đơn kèm đủ địa chỉ và số khách ngay từ đầu để hạn chế phải xem máy dọc đường.
Giờ nghỉ giữa ca nhân viên dùng điện thoại thoải mái được không?
Được, đó là thời gian của họ. Chỉ cần đúng khu vực, thường là khu nhân viên hoặc ngoài cửa sau, không ngồi giữa sàn khách. Hết giờ nghỉ thì cất máy và rửa tay trước khi vào bếp.
Quán nhỏ năm người có cần nội quy điện thoại bằng văn bản không?
Không bắt buộc như nơi đông người, nhưng vẫn nên có một trang viết ra. Luật nói miệng thì mỗi người nhớ một kiểu, và người mới không biết. Một trang dán ở khu nhân viên là đủ.
Phục vụ dùng điện thoại cá nhân để gọi món cho khách được không?
Được nếu phần mềm của quán cho phép và người đó đăng nhập bằng tài khoản của mình. Nên quy định máy chỉ mở ứng dụng gọi món khi đứng ở bàn khách, để khách không thấy như đang dùng việc riêng.