Mười hai giờ trưa, quán kín bàn, mạng tắt. Máy bán hàng quay vòng, bếp không nhận đơn, khách muốn chuyển khoản thì quán không xem được tiền về. Nếu chưa từng chuẩn bị, mười phút đó đủ để mất vài bàn, nhầm vài đơn và một ca đối soát rối tung.
Mất mạng không tránh được hẳn, nhưng dừng bán thì tránh được. Bài này đưa ra một kế hoạch ba lớp: chuyển sang mạng dự phòng, chuyển sang ghi tay theo mẫu nếu mạng dự phòng cũng không có, rồi nhập lại đơn đúng thứ tự khi mạng về. Kèm theo là thứ tự ưu tiên trong những phút đầu và cách tập dượt để nhân viên không lúng túng.
Năm phút đầu: làm gì theo thứ tự nào
Người xử lý là quản lý ca hoặc thu ngân chính, không phải cả quán cùng xúm vào modem. Thứ tự:
- Xác định mất mạng thật hay chỉ một máy. Mở một trang bất kỳ trên điện thoại khác dùng cùng Wi-Fi. Chỉ một máy lỗi thì đổi máy, không cần làm gì thêm.
- Bật mạng dự phòng ngay cho máy thu ngân và máy bếp, đừng chờ xem mạng có tự về không.
- Báo bếp: đơn nào đã nhận thì làm tiếp, đơn mới sẽ đến bằng đường dự phòng hoặc phiếu tay.
- Báo phục vụ: tạm thời ghi món theo mẫu giấy nếu máy của họ không chạy.
- Sau đó mới kiểm modem, đường dây, gọi nhà mạng. Ghi giờ bắt đầu mất mạng.
Lớp dự phòng thứ nhất: mạng 4G
Đa số sự cố là mất đường truyền cố định, sóng di động vẫn còn. Một đường 4G sẵn sàng là đủ giữ máy bán hàng chạy.
| Cách làm | Ưu | Nhược |
|---|---|---|
| Phát Wi-Fi từ điện thoại quầy | Không mua thêm gì | Tốn pin điện thoại, chỉ phát được cho vài máy |
| Bộ phát Wi-Fi 4G riêng | Ổn định hơn, nhiều máy dùng được | Thêm thiết bị và gói cước phải nhớ gia hạn |
| Modem có khe sim tự chuyển | Tự chuyển khi đường chính hỏng | Đắt hơn, cần người cài đặt một lần |
| Mỗi máy bán hàng dùng sim riêng | Không phụ thuộc Wi-Fi | Nhiều sim, nhiều gói cước |
Lớp dự phòng thứ hai: ghi tay theo mẫu
Khi cả 4G cũng không có, hoặc máy bán hàng hỏng hẳn, quán quay về giấy bút. Chỗ khác biệt giữa quán chuẩn bị và quán không chuẩn bị là mẫu phiếu in sẵn. Phiếu viết tự do trên giấy nháp thì lúc nhập lại không ai đọc được, thiếu số bàn, thiếu giờ.
Mẫu phiếu nên có: số phiếu in sẵn liên tục, số bàn, giờ gọi, tên người ghi, các dòng món với số lượng, ô đánh dấu đã báo bếp, ô đã thanh toán, cách thanh toán. Mỗi phiếu hai liên bằng giấy than hoặc viết hai bản: một cho bếp, một giữ ở quầy. Để sẵn một xấp phiếu và vài cây bút trong ngăn kéo quầy, đánh dấu bằng băng dính màu cho dễ tìm.
Thu ngân tính tiền bằng máy tính cầm tay và bảng giá in sẵn. Đừng tính nhẩm giờ đông. Khách chuyển khoản thì ghi tên người chuyển và giờ vào phiếu để đối chiếu sau; nếu không xác nhận được tiền về, ưu tiên mời khách trả tiền mặt và nói rõ lý do.
Nhập lại đơn khi mạng về: đừng để sang hôm sau
Mạng về, việc đầu tiên là chuyển các bàn đang mở sang máy lại để phục vụ tiếp. Việc thứ hai là nhập lại các phiếu đã ghi tay và đã thanh toán, càng sớm càng tốt, khi người ghi còn nhớ những chữ viết vội. Nhập theo thứ tự số phiếu, đánh dấu từng phiếu đã nhập.
Ví dụ minh hoạ: mất mạng 40 phút, quán ghi tay 22 phiếu, trong đó 15 phiếu đã thu tiền, 7 phiếu là bàn còn đang ăn. Bảy bàn đang ăn nhập trước để tiếp tục bán bình thường. Mười lăm phiếu đã thu nhập sau, với cách thanh toán đúng như ghi trên phiếu. Cuối ca, tổng tiền mặt và chuyển khoản trên máy phải cộng cả 15 phiếu này; số phiếu nhập phải bằng 22, thiếu số nào là đi tìm phiếu đó.
Ghi chú trên mỗi đơn nhập lại là “nhập sau sự cố mạng”, kèm giờ thật trên phiếu. Như vậy báo cáo theo giờ không bị dồn hết đơn vào lúc nhập, và khi đối soát biết đơn nào cần xem kỹ.
Hộp dự phòng ở quầy: chuẩn bị sẵn những gì
Gom mọi thứ cần cho sự cố vào một hộp, để một chỗ cố định, ai trong ca cũng biết. Kiểm hộp mỗi tháng một lần:
- Xấp phiếu gọi món in sẵn, đánh số liên tục, kèm vài cây bút.
- Bảng giá in đúng giá hiện hành, ghi ngày in ở góc.
- Máy tính cầm tay còn pin.
- Sạc dự phòng đã sạc đầy và cáp sạc hợp với máy bán hàng.
- Sim hoặc bộ phát 4G dự phòng, ghi ngày hết hạn gói cước trên nhãn dán.
- Một tờ ghi số tổng đài nhà mạng, mã khách hàng của đường truyền, tên người được gọi khi cần.
- Tiền lẻ dư thêm, vì lúc mất mạng khách chuyển sang trả tiền mặt nhiều hơn.
Khách muốn chuyển khoản khi quán đang mất mạng
Mất mạng ở quầy không có nghĩa là khách không chuyển khoản được: điện thoại của khách vẫn dùng 4G. Vấn đề là quán không kiểm được tiền về. Nếu điện thoại nhận thông báo biến động số dư của quán vẫn có sóng di động thì vẫn xác nhận như bình thường. Nếu không, có hai lựa chọn: mời khách trả tiền mặt, hoặc nhận chuyển khoản và ghi lại để kiểm sau.
Với lựa chọn thứ hai, ghi lên phiếu tay: số tiền, giờ, tên tài khoản khách đã chuyển. Mạng về, kiểm từng khoản trước khi nhập phiếu. Khoản nào không thấy về thì đã có thông tin để liên lạc lại nếu khách là khách quen. Với khách lạ, ưu tiên tiền mặt và giải thích ngắn gọn rằng quán đang không kiểm được tiền vào.
Những sai lầm làm mất mạng thành mất tiền
Chờ mạng tự về. Mười lăm phút chờ là mười lăm phút không bán được. Có dự phòng thì chuyển ngay, mạng về thì chuyển lại.
Mỗi người ghi một kiểu. Phục vụ ghi lên giấy ăn, bếp ghi lên bảng, thu ngân ghi vào sổ. Lúc nhập lại không ghép được.
Không giữ phiếu tay sau khi nhập. Phiếu là bằng chứng gốc. Giữ lại ít nhất tới khi đối soát xong ca, tốt hơn là cả tháng.
Gói 4G hết hạn đúng lúc cần. Sim dự phòng ít dùng nên quên gia hạn. Ghi ngày hết hạn vào lịch, kiểm mỗi tháng.
Tập dượt: mười lăm phút mỗi quý
Kế hoạch chưa tập thì lúc cần không ai nhớ. Chọn một buổi vắng, chủ động rút mạng và cho cả ca làm như thật:
- Thu ngân bật 4G dự phòng, tính thời gian từ lúc rút mạng tới lúc bán được đơn đầu tiên.
- Phục vụ ghi hai ba đơn bằng phiếu tay, bếp làm theo phiếu.
- Thu ngân tính tiền bằng máy tính cầm tay với bảng giá in.
- Cắm mạng lại, nhập các phiếu vào máy, kiểm tổng.
- Ghi lại chỗ vướng: phiếu thiếu ô gì, bảng giá in đã cũ chưa, ai không biết bật 4G. Sửa trước lần mất mạng thật.
- Nhân viên mới vào làm trong quý thì cho tập riêng một lần trong tuần đầu, chỉ cần năm phút: chỉ chỗ để hộp dự phòng, cách bật 4G trên máy quầy, cách điền một phiếu tay. Người chưa từng thấy phiếu mẫu sẽ không biết nó nằm ở đâu đúng lúc cần nhất.
Câu hỏi thường gặp
Bảng giá in sẵn có cần cập nhật thường xuyên không?
Có, mỗi lần đổi giá hoặc thêm món phải in lại và thay tờ trong ngăn kéo. Bảng giá cũ dẫn tới tính sai tiền khi ghi tay, và lúc nhập lại máy sẽ ra số khác với số đã thu, khiến đối soát rối thêm.
Mất điện thì khác mất mạng thế nào?
Mất điện thì modem, máy in, đèn đều tắt. Máy tính bảng và điện thoại vẫn chạy bằng pin, phát 4G được, nhưng máy in hoá đơn và máy in bếp thường không chạy. Lúc này ghi tay gần như bắt buộc, nên phiếu mẫu càng quan trọng.
Có nên báo khách là quán đang mất mạng không?
Nên báo ngắn gọn với bàn bị ảnh hưởng, ví dụ khi khách muốn chuyển khoản hoặc món ra chậm hơn. Khách thường thông cảm nếu được báo sớm, khó chịu nếu phải tự đoán vì sao chờ lâu.
Một gói 4G dự phòng có đủ cho cả quán không?
Đủ cho máy bán hàng và máy bếp, vì phần mềm bán hàng tốn rất ít dữ liệu. Không đủ nếu nhân viên và khách cũng dùng chung để xem video. Đặt mật khẩu riêng cho mạng dự phòng và chỉ cho máy làm việc kết nối.
Ai nên giữ quyền quyết định chuyển sang ghi tay?
Quản lý ca hoặc thu ngân chính. Một người quyết định và báo cả quán cùng lúc, tránh cảnh nửa quán ghi tay, nửa quán chờ máy. Khi mạng ổn lại, cũng chính người đó báo quay về máy.