Giảm giá là công cụ bán hàng, nhưng cũng là cửa rò tiền dễ nhất trong quán. Một thu ngân có quyền giảm tuỳ ý có thể giảm cho người quen, giảm để chữa cháy món ra chậm, hoặc tệ hơn là thu đủ tiền của khách rồi ghi giảm để giữ phần chênh. Mỗi lần chỉ vài chục nghìn, nhưng cộng cả tháng là con số đáng kể.
Bài này giúp bạn chọn đúng kiểu giảm giá cho từng mục đích, đặt giới hạn quyền cho từng vị trí và đọc báo cáo giảm giá cuối ca. Phần lớn làm được bằng sổ và nội quy; mục gần cuối nói phần mềm Ẩm Thực xử lý chuyện này thế nào.
Bốn kiểu giảm giá và dùng vào việc gì
Mỗi kiểu giảm có cái lợi và cái bẫy riêng. Chọn kiểu theo mục đích, không theo thói quen.
| Kiểu giảm | Dùng khi | Bẫy hay gặp |
|---|---|---|
| Theo món | Đẩy món mới, xả món sắp hết hạn dùng | Giảm món giá vốn cao tới mức lỗ mà không biết |
| Theo hoá đơn (phần trăm hoặc số tiền) | Ưu đãi khách quen, đền bù khi phục vụ chậm | Thu ngân áp tuỳ hứng, không ai duyệt |
| Giờ vàng | Kéo khách vào giờ vắng | Quên tắt, cả buổi tối vẫn đang giảm |
| Mã giảm giá | Chương trình khai trương, hợp tác, phát cho khách quen | Mã bị chia sẻ tràn lan, dùng nhiều lần |
Tính trước: giảm bao nhiêu thì vẫn còn lãi
Trước khi cài bất kỳ mức giảm nào, tính lại lãi gộp của món sau giảm. Ví dụ minh hoạ: ly cà phê sữa bán 30.000 đồng, giá vốn nguyên liệu 9.000 đồng. Giảm 20% thì giá bán còn 24.000 đồng, lãi gộp còn 24.000 − 9.000 = 15.000 đồng mỗi ly thay vì 21.000 đồng. Muốn tổng lãi gộp không đổi, quán phải bán thêm: 21.000 / 15.000 = 1,4 lần, tức là bán 140 ly trong giờ vàng mới bằng 100 ly giá thường.
Con số 1,4 lần này là cái cần đặt cạnh chương trình. Nếu giờ vàng chỉ đưa thêm vài khách thì quán đang bán rẻ cho đúng những khách vốn dĩ đã đến. Món có tỷ lệ giá vốn cao như món hải sản, món bò thì giảm 20% có khi chỉ còn hoà vốn, nên giảm theo hoá đơn có trần sẽ an toàn hơn giảm thẳng vào món.
Ghi kết quả tính này thành một dòng ngay trong tờ cài chương trình: giá bán sau giảm, giá vốn, lãi gộp mỗi phần, và số phần cần bán thêm để hoà. Hết chương trình, so số thật với dòng đó. Không đạt thì lần sau đổi mức giảm hoặc đổi khung giờ, thay vì lặp lại chương trình cũ chỉ vì “năm ngoái cũng làm thế”. Thu ngân không cần biết hết các con số này, nhưng người cài chương trình thì phải biết.
Giới hạn quyền giảm giá theo vị trí
Không phải ai đứng quầy cũng cần quyền giảm. Bảng dưới là một cách chia hay dùng; quán bạn điều chỉnh mức cho hợp.
| Vị trí | Được giảm | Cần người duyệt khi |
|---|---|---|
| Phục vụ | Không được giảm | Mọi trường hợp, phải báo thu ngân hoặc quản lý |
| Thu ngân | Áp chương trình đã cài sẵn; giảm tay trong mức nhỏ | Vượt mức nhỏ quán quy định, hoặc giảm cho món đã thu tiền |
| Quản lý ca | Giảm tay theo lý do đền bù, khách quen | Giảm lớn bất thường thì báo chủ quán trong ngày |
| Chủ quán | Cài chương trình, đặt mức, sửa quyền | Không |
Mã giảm giá: để không bị chia sẻ tràn lan
Đặt số lượt dùng. Mã khai trương phát cho 300 khách thì đặt tối đa 300 lượt. Hết lượt là mã tự hết, không phụ thuộc trí nhớ thu ngân.
Đặt thời hạn và đơn tối thiểu. Mã không có ngày hết hạn sẽ nằm trong nhóm chat của khách cả năm. Đơn tối thiểu giúp mã không bị dùng cho một ly nước.
Đặt mức giảm tối đa. Giảm 15% không có trần thì bàn tiệc 5 triệu được giảm 750.000 đồng. Có trần 100.000 đồng là đủ hấp dẫn khách lẻ mà không lỗ bàn đông.
Mỗi chương trình một mã riêng. Phát cho hội nhóm khác nhau thì dùng mã khác nhau, cuối tháng biết kênh nào đưa khách thật về.
Đối chiếu giảm giá cuối ca
Nhiều quán cài chương trình rất kỹ nhưng không ai xem lại. Cuối mỗi ca, quản lý làm năm việc sau, mất khoảng năm phút:
- Xem tổng tiền giảm trong ca và số đơn có giảm. So với ca cùng thứ tuần trước.
- Lọc các đơn giảm tay, không theo chương trình. Đọc lý do từng đơn.
- Đặc biệt chú ý đơn giảm tay mà thanh toán tiền mặt: đây là kiểu dễ bị lợi dụng nhất.
- Xem giảm giá theo người bấm. Một thu ngân giảm gấp đôi người khác trong cùng loại ca là chuyện cần hỏi.
- Ghi nhận xét vào sổ giao ca, kể cả khi không có gì bất thường, để biết việc kiểm đã được làm.
Giờ vàng: tự bật, tự tắt, không dựa vào trí nhớ
Giờ vàng hỏng vì một lý do rất đời: không ai nhớ tắt. Quán đặt giảm từ 14 giờ tới 16 giờ, thu ngân ca chiều bật lên, rồi đổi ca lúc 17 giờ, người ca tối không biết và cứ thế bán giảm tới đóng cửa. Một tối như vậy có thể ăn hết phần lãi cả tuần giờ vàng mang lại.
Vì vậy giờ vàng phải gắn với giờ bắt đầu và giờ kết thúc cài sẵn, không gắn với một nút bấm tay. Nếu công cụ đang dùng không làm được thế, ít nhất ghi vào checklist giao ca dòng “đã tắt giờ vàng” và để người nhận ca ký. Cũng nên ghi rõ giờ vàng áp cho món nào, tại quán hay cả mang về, để khách không đòi giảm cho cả đơn giao hàng gọi lúc 15 giờ 50 mà 17 giờ mới lấy.
Những kiểu lạm dụng hay gặp
Thu đủ, ghi giảm. Khách trả tiền mặt đủ giá, thu ngân bấm giảm rồi giữ phần chênh. Dấu hiệu: đơn giảm tay trả tiền mặt nhiều bất thường, lý do giảm mơ hồ.
Dùng mã của chương trình cũ. Nhân viên giữ lại mã khai trương, nhập cho đơn của người quen hoặc cho chính mình. Mã có thời hạn và số lượt sẽ chặn được.
Giảm để che món ra chậm. Không phải gian lận nhưng che mất vấn đề của bếp. Nếu đền bù thì ghi lý do “ra món chậm” để cuối tuần đếm được.
Chồng nhiều ưu đãi. Đơn vừa giờ vàng, vừa mã giảm, vừa điểm thành viên. Quy định trước ưu đãi nào được cộng dồn, ưu đãi nào không.
Ẩm Thực xử lý giảm giá và quyền như thế nào
Trên màn bán hàng của Ẩm Thực, thu ngân giảm cho đơn theo phần trăm hoặc theo số tiền. Mức giảm vượt 10% giá trị đơn thì tài khoản phải có quyền duyệt; tài khoản thu ngân thường không có quyền này sẽ bị chặn và phải nhờ quản lý. Quyền được đặt theo vai trò, theo từng thao tác và theo chi nhánh, nên bạn tắt hẳn quyền giảm của phục vụ mà không ảnh hưởng việc ghi món.
Mỗi lần giảm hoặc bỏ giảm đều được ghi vào nhật ký: ai làm, giờ nào, giảm từ bao nhiêu thành bao nhiêu, bằng bao nhiêu phần trăm đơn. Phần chốt ca cộng sẵn tổng tiền giảm và số đơn có giảm, kể cả phần khách dùng điểm thành viên để trừ tiền. Trên iPhone, App Ẩm Thực mở được báo cáo cuối ngày để chủ quán xem từ xa và gửi qua Zalo cho quản lý bằng bảng chia sẻ của máy.
Đăng nhập Ẩm Thực, tạo một tài khoản thu ngân thử và bấm giảm 15% cho một đơn nháp để thấy máy chặn và ghi nhật ký ra sao.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho thu ngân quyền giảm giá không?
Nên cho một mức nhỏ để xử lý tình huống tại chỗ như món ra chậm, không phải gọi quản lý mỗi lần. Mức lớn hơn thì cần người duyệt. Quan trọng hơn quyền là việc có người xem lại danh sách đơn giảm tay mỗi cuối ca.
Giờ vàng nên đặt vào lúc nào?
Đặt vào khung quán vắng thật, dựa trên số đơn theo giờ của chính quán trong vài tuần. Đặt vào giờ vốn đã đông thì chỉ làm giảm tiền thu. Thử một chương trình vài tuần, so số đơn và lãi gộp khung đó với trước khi giảm.
Khách xin giảm vì quen chủ quán thì thu ngân xử lý thế nào?
Nên có quy định rõ: giảm cho khách quen chỉ qua chương trình thành viên hoặc do chủ quán trực tiếp duyệt. Thu ngân không tự quyết, để tránh khó xử và tránh việc mỗi người giảm một kiểu cho người quen của mình.
Giảm giá và tặng món khác nhau thế nào trên sổ sách?
Giảm giá làm giảm số tiền thu của đơn. Tặng món là món vẫn ra, vẫn tốn nguyên liệu, nhưng giá bằng không. Nên ghi tách riêng hai loại để biết chương trình nào tốn bao nhiêu giá vốn, thay vì gộp hết thành một con số giảm.
Mã giảm giá bị đăng lên mạng xã hội thì phải làm sao?
Nếu mã có giới hạn lượt và thời hạn thì thiệt hại có trần. Nếu chưa đặt, tắt mã đó ngay, tạo mã mới phát lại cho đúng nhóm khách. Lần sau luôn đặt số lượt, thời hạn và mức giảm tối đa trước khi phát mã.