Quán nhậu, quán hải sản, nhà hàng gọi món thường có cảnh: khách gọi tính tiền, thu ngân báo con số, khách nhíu mày “sao nhiều vậy”, rồi cả bàn ngồi đếm lại từng chai bia. Phiếu tạm tính in ra trước khi thu tiền là cách nhiều quán dùng để tránh cảnh đó. Nhưng in thêm một tờ cũng có cái giá: tốn giấy, tốn thời gian, và tạo thêm một tờ giấy có số tiền nằm ngoài tầm kiểm soát.
Bài này giúp bạn quyết định quán mình có nên in tạm tính không, in vào lúc nào, trình bày ra sao để khách đọc nhanh, và khi nào gửi qua điện thoại thì hợp hơn in giấy.
Hoá đơn tạm tính là gì, và không phải là gì
Phiếu tạm tính là bản liệt kê các món đã gọi và số tiền dự kiến, đưa cho khách kiểm trước khi thanh toán. Nó khác với phiếu thanh toán in sau khi đã thu tiền, và không phải hoá đơn theo quy định về thuế. Quán thuộc diện phải xuất hoá đơn điện tử thì vẫn phải xuất theo quy định riêng; phiếu tạm tính không thay được. Quy định về hoá đơn với hộ kinh doanh và doanh nghiệp đang thay đổi, nên hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp quán bạn thuộc diện nào, tính đến thời điểm hiện tại.
Vì là bản dự kiến, phiếu tạm tính nên ghi rõ chữ “tạm tính” ở đầu, để khi khách cầm về không nhầm với phiếu đã thanh toán.
Lợi và hại của việc in tạm tính
Cân hai cột này theo kiểu quán của bạn. Quán bán theo bàn, nhiều món, nhiều lần gọi thêm thì cột lợi nặng hơn; quán bán nhanh, trả tiền trước thì ngược lại.
| Lợi | Hại |
|---|---|
| Khách tự kiểm từng món, ít tranh cãi khi trả tiền | Tốn thêm giấy, mực, thời gian in |
| Bắt được lỗi ghi nhầm món, nhầm bàn trước khi thu | Thêm một bước khi quầy đang đông |
| Khách nhóm dễ chia tiền với nhau | Phiếu cũ còn trên bàn khi đơn đã thay đổi, khách nhìn số cũ |
| Khách thấy quán minh bạch, đặc biệt với hàng tính theo cân như hải sản | Nếu không thu hồi, phiếu có thể bị dùng để đòi trả lại tiền sai |
Quán nào nên in, quán nào không cần
Nên in: quán nhậu, hải sản, lẩu, nướng. Bàn gọi thêm nhiều lần, món tính theo cân, theo con, bia tính theo chai. Khách cần thấy từng dòng mới yên tâm.
Nên in: nhà hàng có tiệc, bàn đông người. Nhóm đông thường chia tiền, có phiếu liệt kê thì chia nhanh hơn.
Không cần: quán cà phê, quán mang đi trả tiền trước. Khách trả ngay khi gọi, đơn ngắn, thu ngân đọc lại món là đủ.
Không cần: quán cơm phần, bún phở bán nhanh. Một hai món một khách, thu ngân báo miệng nhanh hơn in.
Tuỳ: quán gia đình mười bàn. In cho bàn trên ba món hoặc bàn có gọi thêm; bàn một hai món thì báo miệng.
In vào lúc nào và làm thế nào cho gọn
Thứ tự dưới đây giúp phiếu tạm tính giảm tranh cãi mà không gây thêm lỗi:
- Chỉ in khi khách gọi tính tiền, không in sẵn giữa bữa. In sớm thì khách gọi thêm là phiếu sai.
- Trước khi in, thu ngân kiểm các món treo: món đã báo bếp mà chưa ra, món khách đã huỷ. Huỷ món chưa ra nếu khách không lấy nữa.
- In một tờ, ghi rõ “tạm tính”, phục vụ mang ra bàn và đứng chờ khách đọc, sẵn sàng giải thích từng dòng.
- Khách đồng ý thì thu tiền và in phiếu thanh toán. Khách thắc mắc dòng nào thì xử lý ngay dòng đó, in lại phiếu mới.
- Thu hồi phiếu tạm tính cũ khi đưa phiếu thanh toán, hoặc ít nhất gạch chéo phiếu cũ trước mặt khách.
Viết phiếu sao cho khách đọc trong mười giây
Một phiếu tạm tính dài mà rối thì không giảm tranh cãi mà còn tăng. Mỗi dòng nên có tên món đầy đủ, số lượng, đơn giá, thành tiền. Tên món viết tắt kiểu “MĐ RXM” chỉ người trong quán hiểu; khách thấy là nghi.
Món tính theo cân ghi cả cân nặng và giá theo cân: “Cua thịt 0,8 kg × 450.000 = 360.000”. Món gọi thêm nhiều lần nên gộp thành một dòng với tổng số lượng. Giảm giá, món tặng, phụ thu ghi thành dòng riêng ở dưới, có chữ rõ ràng, không cộng lẫn vào giá món.
Ví dụ minh hoạ: bàn sáu người có 18 chai bia gọi trong bốn lần. Phiếu ghi bốn dòng “bia × 6”, “bia × 4”, “bia × 5”, “bia × 3” thì khách phải tự cộng và dễ cộng sai. Ghi một dòng “bia × 18 × 20.000 = 360.000” thì khách đếm vỏ chai dưới gầm bàn là xong.
Khách thắc mắc một dòng trên phiếu: xử lý tại bàn
Nghe hết rồi mới giải thích. Khách chỉ vào dòng nào thì đọc lại dòng đó: gọi lúc mấy giờ, ai ghi, đã ra bàn chưa. Phần lớn thắc mắc là khách quên món người cùng bàn gọi thêm.
Món chưa ra mà vẫn tính. Kiểm với bếp ngay. Món chưa làm thì huỷ, ghi lý do, in lại phiếu. Đây là lỗi của quán, xin lỗi ngắn gọn rồi sửa.
Khách nói không gọi món đó. Không cãi. Gọi người đã ghi món ra hỏi lại. Nếu không rõ và số tiền nhỏ, quản lý ca nên quyết định bỏ món đó, ghi lý do để cuối tuần xem lại người ghi món.
Số lượng bia, nước không khớp. Đếm vỏ chai, lon cùng khách. Tính theo số đếm được tại bàn; nếu lệch nhiều, xem lại lúc phục vụ mang thêm có ghi đủ không.
Giá khác với thực đơn khách xem. Thực đơn in cũ còn trên bàn là chuyện hay gặp. Áp đúng giá khách đã thấy trên thực đơn tại bàn, rồi thu hồi thực đơn cũ ngay hôm đó.
Gửi hoá đơn qua điện thoại thay cho giấy
Nhiều quán giờ cho khách xem tạm tính trên màn hình máy tính bảng của phục vụ, hoặc gửi ảnh phiếu qua tin nhắn cho người đặt bàn. Cách này tiết kiệm giấy và khách lưu được, tiện khi cần thanh toán lại cho công ty. Nhưng có vài điều phải cân nhắc.
Thứ nhất, phải có số điện thoại hoặc tài khoản tin nhắn của khách, mà không phải khách nào cũng muốn cho. Thứ hai, ảnh chụp màn hình chữ nhỏ, khách lớn tuổi khó đọc. Thứ ba, nhân viên dùng điện thoại cá nhân để gửi thì dữ liệu khách nằm trong máy của nhân viên. Nếu làm, hãy dùng một điện thoại của quán, và chỉ gửi khi khách yêu cầu.
Một cách dung hoà: in tạm tính cho bàn đông, bàn nhiều món; bàn ít món thì đưa màn hình cho khách xem tại chỗ; ai cần lưu thì gửi.
Dù gửi bằng cách nào, nội dung vẫn phải đúng như phiếu giấy: tên món đầy đủ, số lượng, đơn giá, các dòng giảm và phụ thu tách riêng, chữ “tạm tính” ở đầu. Ảnh chụp lệch, mờ, cắt mất dòng cuối thì khách lại phải hỏi, mất luôn cái lợi của việc gửi trước.
Mẹo giảm tiền giấy in mà không bỏ in
Giấy in nhiệt là chi phí nhỏ mỗi ngày nhưng cộng cả tháng không ít. Vài cách giảm:
- Chỉ in tạm tính khi khách yêu cầu hoặc bàn trên một số món nhất định.
- Bỏ phần đầu phiếu dài dòng như khẩu hiệu, lời cảm ơn nhiều dòng; giữ tên quán, ngày giờ, số bàn.
- Thu ngân đọc to tổng tiền cho bàn nhỏ, chỉ in khi khách muốn xem chi tiết.
- Chọn đúng khổ giấy máy in dùng, đừng mua giấy rẻ dễ phai, kẻo phải in lại.
Câu hỏi thường gặp
Khách có quyền đòi xem hoá đơn chi tiết trước khi trả tiền không?
Khách có quyền biết mình trả cho những gì, và quán nên đáp ứng. Dù không in giấy, thu ngân nên đọc hoặc cho khách xem danh sách món, số lượng, giá. Từ chối cho xem chi tiết là cách nhanh nhất để mất khách và nhận đánh giá xấu.
Phiếu tạm tính có thay được hoá đơn điện tử không?
Không. Phiếu tạm tính chỉ là bản liệt kê để khách kiểm. Hoá đơn theo quy định thuế là chuyện khác, đối tượng và cách xuất đang thay đổi theo từng giai đoạn. Hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp để biết quán mình phải làm gì.
Khách cầm phiếu tạm tính rồi gọi thêm món thì sao?
Phiếu đó hết giá trị. Khi khách gọi tính tiền lần nữa, in phiếu mới và thu hồi phiếu cũ. Nhắc phục vụ để ý bàn đã in tạm tính mà còn gọi thêm, đó là bàn dễ tranh cãi nhất.
Có nên ghi phí dịch vụ hay phụ thu trên phiếu tạm tính không?
Nên, và ghi thành dòng riêng, có tên rõ ràng. Khoản phụ thu mà khách chỉ thấy khi trả tiền là nguồn tranh cãi phổ biến. Tốt nhất là báo trước khoản này ở thực đơn hoặc khi khách gọi món.
Máy in tạm tính và máy in thanh toán có nên là một máy không?
Quán nhỏ dùng chung một máy ở quầy là đủ. Quán lớn có nhiều khu thì đặt thêm máy ở khu xa quầy để phục vụ không phải chạy đi chạy lại. Quan trọng là phiếu tạm tính và phiếu thanh toán phải phân biệt được bằng chữ in ở đầu phiếu.