AppAmThuc.comQuán của bạn, gọn trong điện thoại
Bếp, kho & công thức món

Quản lý bán thành phẩm sơ chế trước: nước dùng, sốt, thịt ướp

Quản lý bán thành phẩm sơ chế trước như nước dùng, sốt, thịt ướp: công thức mẻ, đo sản lượng thực, giá vốn mỗi lít, trừ kho theo mẻ, nhãn mẻ và sổ mẻ.

Quản lý bán thành phẩm sơ chế trước: nước dùng, sốt, thịt ướp

Nồi nước dùng, thau thịt ướp, hũ sốt nằm giữa kho và món bán: chúng không còn là nguyên liệu thô nhưng cũng chưa phải món. Phần lớn quán quản kho bỏ qua khúc giữa này — kho trừ xương, thịt khi nấu rồi coi như xong. Thế là không ai biết một nồi xương ra được bao nhiêu tô, sáng nay nồi ra ít hơn hôm qua vì sao, và bao nhiêu lít bị đổ bỏ cuối ngày.

Cách làm dưới đây coi bán thành phẩm như một mặt hàng có công thức mẻ, sản lượng thực, giá vốn, hạn dùng và sổ riêng. Làm đúng thì món bán ra tính giá vốn sát hơn, và hao hụt ở khâu nấu hiện ra rõ thay vì lẫn vào chênh lệch kho.

Bán thành phẩm là một mặt hàng của kho

Cách nhìn đơn giản nhất: mỗi bán thành phẩm có hai chiều. Khi nấu một mẻ, nguyên liệu thô ra khỏi kho và bán thành phẩm vào kho, như một lần nhập hàng do chính bếp làm. Khi bán món, bán thành phẩm ra khỏi kho theo định lượng món, như mọi nguyên liệu khác.

Nhìn như vậy thì nước dùng có tồn (còn bao nhiêu lít), có giá vốn (bao nhiêu đồng một lít), có hạn dùng. Món phở chỉ cần biết dùng 0,4 lít nước dùng một tô, không cần biết nồi xương nấu với những gì.

Không phải thứ gì sơ chế cũng cần làm vậy. Rau rửa sẵn, hũ hành phi nhỏ thì không đáng. Chỉ làm với bán thành phẩm đắt, nấu số lượng lớn hoặc dùng chung cho nhiều món: nước dùng, nước cốt, sốt chính, thịt ướp, thịt luộc thái sẵn, nhân bánh.

Công thức mẻ: đầu vào và sản lượng dự kiến

Công thức mẻ ghi toàn bộ nguyên liệu cho một mẻ chuẩn và lượng thành phẩm mẻ đó phải ra. Ví dụ minh hoạ một nồi nước dùng bò, giá nhập là số tròn; cả mẻ 1.020.000 đồng, dự kiến ra 50 lít, tức 20.400 đồng một lít.

Nguyên liệuSố lượngĐơn giáThành tiền
Xương ống bò10 kg60.000 đ/kg600.000 đ
Xương đuôi, gân3 kg90.000 đ/kg270.000 đ
Hành tây, gừng, hành nướng2 kg25.000 đ/kg50.000 đ
Quế, hồi, thảo quả1 gói60.000 đ60.000 đ
Muối, đường phèn, nước mắmtheo định mức40.000 đ

Đo sản lượng thực của từng mẻ

Sản lượng dự kiến là con số trên giấy. Mẻ thật ra bao nhiêu còn tuỳ lửa, thời gian ninh, nồi có đậy nắp hay không, người nấu hớt bọt kỹ hay lơ. Cách đo đơn giản: dùng một que inox khắc vạch theo lít, nhúng đo sau khi đã lọc xong.

Ví dụ minh hoạ: mẻ chuẩn dự kiến 50 lít, giá vốn 1.020.000 đồng, tức 20.400 đồng một lít. Hôm nay nồi chỉ ra 44 lít vì nấu lửa to quá lâu. Giá vốn thật là 1.020.000 chia 44, khoảng 23.200 đồng một lít. Với 0,4 lít một tô, mỗi tô đắt thêm khoảng 1.100 đồng; bán 100 tô là hụt khoảng 110.000 đồng chỉ vì một nồi cạn hơn.

Ghi sản lượng thực của mỗi mẻ vào sổ. Sau hai tuần, quán biết sản lượng thật thường ở mức nào và có căn cứ để sửa công thức mẻ hoặc sửa cách nấu.

Thịt ướp, sốt và nhân bánh: đo theo ký, theo hũ

Nước dùng đo bằng lít, còn thịt ướp, sốt đặc, nhân bánh đo bằng ký. Cân thau thịt sau khi ướp xong (trừ vỏ thau) là ra sản lượng mẻ. Thịt ướp thường nặng hơn thịt sống một chút vì ngấm gia vị và nước sốt; nếu cân sau khi xiên que hoặc chia phần thì nhẹ đi vì nước chảy ra. Chọn một thời điểm cân cố định và giữ nguyên.

Sốt đóng hũ thì dùng hũ cùng cỡ, đếm hũ. Ví dụ minh hoạ: mẻ sốt me 5 lít chia 10 hũ 0,5 lít, giá vốn cả mẻ 150.000 đồng, mỗi hũ 15.000 đồng. Món dùng 30 ml sốt thì ghi 0,03 lít, giá vốn phần sốt 900 đồng.

Nhân bánh, chả quết sẵn thì cân cả mẻ rồi đếm số viên hoặc số phần khi chia. Số phần thực tế ít hơn dự kiến là dấu hiệu người chia đang làm phần to tay.

Trừ kho theo mẻ, không theo tô

Nấu xong một mẻ thì ghi hai việc cùng lúc: trừ khỏi kho đúng lượng xương, thịt, gia vị của mẻ; cộng vào kho bán thành phẩm số lít đo được. Đây là một phiếu sản xuất nhỏ, có thể chỉ là một dòng trong sổ mẻ.

Khi bán món, chỉ trừ bán thành phẩm theo định lượng món. Nếu công thức món phở lại ghi thẳng xương bò theo tô (ví dụ 0,26 kg xương mỗi tô), kho xương sẽ bị trừ theo số tô bán trong khi xương thật ra khỏi kho theo nồi. Hai nhịp không khớp, ngày nào cũng lệch, và chẳng ai đọc được chênh lệch đó.

Cuối ngày, phần còn trong nồi là tồn bán thành phẩm. Đổ bỏ thì ghi huỷ; giữ lại dùng hôm sau thì chuyển vào tủ mát kèm nhãn mẻ. Tồn đầu cộng lượng nấu trong ngày, trừ bán ra, trừ huỷ phải bằng tồn cuối; lệch nhiều là có lượng dùng không đi qua món bán, như múc cho bữa nhân viên hay chan thêm cho khách.

Hạn dùng và nhãn mẻ

Bán thành phẩm hư nhanh hơn nguyên liệu khô và khó nhận ra bằng mắt. Mỗi hộp, mỗi nồi chuyển vào tủ cần có nhãn ghi:

  • Tên bán thành phẩm và mã mẻ, ví dụ ngày cộng số thứ tự: 1211-2 là mẻ thứ hai ngày 12/11.
  • Giờ nấu xong hoặc giờ làm nguội xong.
  • Hạn dùng theo quy định nội bộ do bếp trưởng đặt cho từng loại.
  • Tên người nấu.
  • Với thịt ướp: ngày ướp và hạn chế biến.
  • Hạn dùng cụ thể nên dựa trên quy định an toàn thực phẩm hiện hành và điều kiện tủ của quán; chưa chắc thì hỏi cơ quan phụ trách an toàn thực phẩm địa phương, đừng chép con số của quán khác.

Sổ mẻ hằng ngày

Sổ mẻ là chỗ nối công thức mẻ với thực tế. Mỗi mẻ một dòng; quán nấu ba, bốn loại bán thành phẩm mỗi ngày chỉ mất vài phút ghi. Mẫu cột kèm vài dòng ví dụ:

Mã mẻBán thành phẩmDự kiếnThực raNgười nấuCuối ngày cònXử lý phần còn
1211-1Nước dùng bò50 lít47 lítCa sáng3 lítHuỷ, ghi sổ huỷ
1211-2Sốt me5 lít5 lítCa sáng1,5 lítTủ mát, dùng ngày 13/11
1211-3Thịt heo ướp nướng8 kg8 kgCa chiều2 kgTủ mát, nướng trong ngày 13/11

Những bẫy hay gặp

  • Ghi công thức mẻ một lần rồi không bao giờ đo sản lượng thực, nên giá vốn bán thành phẩm luôn thấp hơn thật.
  • Mỗi người nấu một kiểu: người thêm nước cho “đủ nồi”, người ninh cạn cho đậm. Món ra không đều, sản lượng nhảy lung tung.
  • Trừ nguyên liệu thô cả khi nấu mẻ lẫn khi bán món: một lượng bị trừ hai lần.
  • Nấu mẻ to cho chắc, cuối ngày đổ bỏ một phần ba. Hai mẻ nhỏ thường rẻ hơn một mẻ lớn bỏ đi.
  • Bán thành phẩm nấu ở chi nhánh này mang sang chi nhánh kia mà không ghi chuyển, một bên thừa một bên thiếu trên sổ.

Ai chịu trách nhiệm phần nào

Bếp trưởng. Giữ công thức mẻ, đặt hạn dùng nội bộ, xem sổ mẻ mỗi tuần và sửa công thức khi sản lượng thực lệch kéo dài.

Người nấu mẻ. Cân nguyên liệu theo công thức, đo sản lượng sau khi lọc, ghi sổ mẻ và dán nhãn trước khi cất.

Người đóng ca. Đo phần còn lại, quyết định giữ hay huỷ theo hạn, ghi vào sổ.

Chủ hoặc quản lý. Mỗi tuần cộng giá trị bán thành phẩm bị huỷ và so sản lượng thực với dự kiến; hai con số này cho thấy bếp đang hao ở đâu.

Câu hỏi thường gặp

Có cần làm công thức mẻ cho mọi thứ sơ chế không?

Không. Chỉ cần cho bán thành phẩm đắt, nấu số lượng lớn hoặc dùng chung cho nhiều món như nước dùng, nước cốt, sốt chính, thịt ướp. Những thứ nhỏ và rẻ như hành phi, tỏi băm có thể tính chung vào chi phí gia vị.

Đo sản lượng nước dùng thế nào khi nồi rất to?

Khắc vạch lên một que inox: đổ nước sạch vào nồi từng lần với thể tích biết trước, mỗi lần đánh một vạch. Sau đó mỗi mẻ chỉ cần nhúng que sau khi lọc là đọc được số lít. Mỗi nồi một que riêng, ghi tên nồi lên que.

Nước dùng còn lại cuối ngày có được dùng tiếp không?

Tuỳ cách làm nguội, bảo quản và quy định an toàn thực phẩm áp dụng cho quán. Bếp trưởng nên có quy định nội bộ rõ: làm nguội nhanh, bảo quản lạnh, đun sôi lại trước khi dùng. Khi không chắc thì bỏ và ghi sổ huỷ, đừng để khách gánh rủi ro.

Bán thành phẩm có cần tính giá vốn riêng không?

Nên tính. Giá vốn một lít nước dùng hay một ký thịt ướp là con số trung gian giúp tính giá vốn món sát hơn, và cho thấy ngay khi mẻ ra ít đi làm món đắt lên. Không tính riêng thì hao ở khâu nấu bị trộn vào hao ở khâu bán.

Hai món dùng chung một nồi nước dùng thì chia giá vốn thế nào?

Không cần chia nồi. Mỗi món ghi số lít nước dùng nó dùng, còn giá vốn mỗi lít là chung. Phở tái và phở chín cùng dùng 0,4 lít thì gánh phần nước dùng như nhau; món dùng nhiều nước hơn gánh nhiều hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay

Tải ứng dụng App Ẩm Thực

Quản lý quán ăn: đơn bàn, bếp, kho, báo cáo — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store