AppAmThuc.comQuán của bạn, gọn trong điện thoại
Bếp, kho & công thức món

Công thức món tự trừ kho khi bán: lập một lần, dùng mãi

Lập công thức món để kho tự trừ khi bán: định lượng theo đơn vị kho, món nấu theo nồi, cỡ ly và tuỳ chọn, thời điểm trừ, ví dụ tính tay kiểm lệch sau một tuần.

Công thức món tự trừ kho khi bán: lập một lần, dùng mãi

Nhiều quán đã có công thức món trong sổ bếp nhưng kho vẫn chỉ giảm khi kiểm kê: bán cả tuần, cuối tuần đếm mới biết hết bao nhiêu thịt, và không giải thích được vì sao lệch. Công thức tự trừ kho làm ngược lại: mỗi đơn bán ra, phần nguyên liệu của từng món được trừ khỏi tồn, nên lúc nào cũng có một con số tồn theo sổ để so với thực tế.

Lập được công thức kiểu này không khó, nhưng nó khác công thức nấu ăn ở vài chỗ: đơn vị phải khớp đơn vị kho, món nấu theo nồi phải chia ra phần, món có tuỳ chọn phải tính riêng, và công thức phải sửa khi bếp đổi cách làm. Dưới đây đi lần lượt từng chỗ, có ví dụ tính tay.

Công thức để trừ kho khác công thức để nấu

Công thức nấu viết cho đầu bếp: thứ tự, lửa, thời gian, mẹo nêm. Công thức trừ kho viết cho sổ sách: một phần bán ra lấy đi khỏi kho bao nhiêu của từng thứ. Nó không quan tâm thứ tự, chỉ quan tâm số lượng và đơn vị.

Vì vậy không phải nguyên liệu nào cũng cần có mặt. Muối, đường, bột ngọt dùng cho cả trăm món, mỗi phần vài gram, tính từng phần thì tốn công mà sai số còn lớn hơn lượng dùng. Nhiều quán gom chúng vào nhóm gia vị chung, kiểm theo tháng. Thứ cần có trong công thức là thứ đắt hoặc thứ hay mất: thịt, hải sản, phô mai, sữa, cà phê hạt, bia, nước ngọt.

Quy tắc thực tế: nguyên liệu nào chiếm từ vài phần trăm giá vốn món trở lên, hoặc từng bị mất, thì đưa vào công thức. Phần còn lại để ngoài, khỏi làm rối.

Định lượng ghi theo đơn vị kho: ví dụ một tô bún bò

Kho giữ thịt bắp theo kg thì công thức ghi 0,05 kg, không ghi “50 gram” hay “một nắm”. Ví dụ minh hoạ cho một tô bún bò bán 55.000 đồng, giá nhập là số tròn để dễ kiểm; tổng giá vốn 23.200 đồng, khoảng 42% giá bán.

Nguyên liệuĐơn vị khoĐịnh lượng một tôGiá nhậpThành tiền
Thịt bắp bòkg0,05260.000 đ/kg13.000 đ
Chả cuakg0,03160.000 đ/kg4.800 đ
Bún tươikg0,212.000 đ/kg2.400 đ
Nước dùng (bán thành phẩm)lít0,45.000 đ/lít2.000 đ
Rau sống, giákg0,0520.000 đ/kg1.000 đ

Món nấu theo nồi: ghi cả nồi rồi chia số phần

Chè, cà ri, bò kho, nước dùng nấu cả nồi một lúc, không ai cân từng chén. Cách ghi: khai công thức cho cả nồi và số phần nồi đó ra được, để phép chia làm phần còn lại.

Ví dụ minh hoạ nồi chè đậu xanh: 2 kg đậu xanh, 1,5 kg đường, 1 lít nước cốt dừa, ra 40 chén. Mỗi chén bán ra trừ 0,05 kg đậu, 0,0375 kg đường, 0,025 lít nước cốt dừa. Nếu thực tế nồi chỉ ra 34 chén vì múc đầy tay, kho sẽ hụt dần so với sổ — đó là tín hiệu để sửa số chén trong công thức hoặc đổi cái vá múc.

Nước dùng dùng chung cho nhiều món (phở tái, phở chín cùng một nồi xương) thì tách ra thành bán thành phẩm riêng: nồi nước dùng có công thức riêng, món phở chỉ ghi bao nhiêu lít nước dùng. Đổi cách nấu nồi xương thì sửa một chỗ, mọi món đi theo.

Cỡ ly, món thêm và combo

Cỡ ly khác nhau là món khác nhau. Trà sữa cỡ vừa và cỡ lớn dùng lượng trà, sữa, trân châu khác nhau. Chỉ có một công thức cho cỡ vừa thì mỗi ly lớn bán ra kho trừ thiếu. Tách thành hai món có công thức riêng.

Món thêm tốn nguyên liệu đáng kể. Thêm trứng, thêm thịt, thêm phô mai có giá vốn rõ ràng. Nếu công cụ của quán không trừ kho theo tuỳ chọn, cách chắc là bán phần thêm như một món nhỏ có công thức riêng (“thêm trứng ốp”: 1 quả trứng), để nó cũng trừ kho và có giá vốn.

Tuỳ chọn không đổi định lượng. Ít cay, không hành, ít đá chỉ là ghi chú cho bếp, không đụng tới công thức. Riêng “ít ngọt” ở quầy nước nên quy ước một mức cụ thể, nếu không đường sẽ lệch theo tay từng người pha.

Combo. Combo không cần công thức riêng. Công thức của combo là tổng công thức các món con: combo gồm một tô bún bò và một ly trà đá thì trừ đúng một tô bún bò và một ly trà đá.

Trừ kho lúc nào: lúc gửi bếp hay lúc thanh toán

Có hai thời điểm để trừ. Trừ lúc gửi bếp thì tồn sát thực tế hơn trong giờ cao điểm, nhưng đơn còn đổi được: khách bớt món, ghép bàn, huỷ giữa chừng, mỗi lần đổi phải cộng trả lại. Trừ lúc đơn đóng (thanh toán đủ hoặc giao xong) thì con số chốt khớp với doanh thu, ít phải sửa, đổi lại tồn trong ngày chậm vài chục phút.

Với quán ăn, trừ lúc đơn đóng thường an toàn hơn. Món đã làm mà khách huỷ, món làm hỏng phải làm lại, thì ghi vào sổ hư hỏng — đừng để chúng lẩn vào chênh lệch kho.

Khi nào phải sửa công thức

Công thức trừ kho lập một lần nhưng không phải lập xong là để đó. Sửa ngay khi:

  • Bếp đổi định lượng, kể cả “thêm chút thịt cho đẹp tô” — vài gram nhân với vài trăm tô mỗi tuần là nhiều ký.
  • Đổi nhà cung cấp làm đổi quy cách: chả cua từ cây 500 g sang cây 1 kg, bún từ bịch sang kg.
  • Đổi cách sơ chế làm đổi phần dùng được, ví dụ chuyển từ mua gà nguyên con sang mua đùi.
  • Thêm món mới dùng chung bán thành phẩm với món cũ.
  • Kiểm kê thấy một nguyên liệu lệch cùng một chiều nhiều tuần liền.
  • Mỗi lần sửa, chỉ một người có quyền (bếp trưởng hoặc chủ) và ghi lại ngày sửa, để khi số liệu đổi đột ngột còn biết vì sao.

Kiểm công thức sau tuần đầu

Công thức đúng hay sai chỉ biết khi so với kho thật. Sau 7 ngày chạy:

  1. Chọn 5–7 nguyên liệu đắt nhất, đếm thực tế đầu tuần và cuối tuần.
  2. Lấy tồn đầu cộng nhập trong tuần trừ tồn cuối, ra lượng đã dùng thực tế.
  3. So với lượng đã trừ theo công thức.
  4. Ví dụ minh hoạ: thịt bắp đầu tuần 8 kg, nhập 20 kg, cuối tuần còn 6 kg, vậy đã dùng 22 kg. Công thức trừ 0,05 kg × 400 tô = 20 kg. Lệch 2 kg, tức 10%.
  5. Lệch vài phần trăm thường do cân và hao nhỏ; lệch như ví dụ trên thì đứng bếp xem một ca: định lượng thật mỗi tô bao nhiêu, luộc có hao không, có món nào dùng thịt bắp mà quên khai.
  6. Sửa công thức hoặc sửa thói quen ở bếp — không sửa cả hai cùng lúc, kẻo tuần sau không biết cái nào có tác dụng.

Lập công thức và trừ kho trên phần mềm Ẩm Thực

Trên Ẩm Thực, mỗi nguyên liệu được khai một lần với đơn vị cơ bản (kg, lít, cái) và đơn vị mua kèm hệ số quy đổi. Công thức món là danh sách nguyên liệu với định lượng theo đơn vị cơ bản, cùng số phần mà công thức đó nấu ra; khai cả nồi 40 chén thì mỗi chén tự được chia đều. Bán thành phẩm như nồi nước dùng là một món có công thức riêng và được đưa vào công thức của món khác, lồng được tới ba tầng.

Giá vốn món tính từ giá nhập bình quân gia quyền của từng nguyên liệu. Kho bán của chi nhánh được trừ khi đơn đóng — thanh toán đủ hoặc giao xong — theo từng món trong đơn; combo trừ theo các món con, món đã huỷ không trừ, và một đơn không bao giờ bị trừ hai lần. Mọi thay đổi tồn đều có vết, nên khi kiểm kê lệch có thể lần ra từng đơn đã trừ.

Món chưa có công thức vẫn bán bình thường nhưng không trừ kho. Vì vậy nên làm công thức trước cho nhóm món bán chạy và nhóm nguyên liệu đắt, rồi phủ dần sang các món còn lại.

Khai nguyên liệu, lập công thức cho các món bán chạy và để Ẩm Thực tự trừ kho mỗi khi đơn thanh toán xong; App Ẩm Thực báo nguyên liệu sắp hết ngay trên màn Hôm nay.

Tải App Ẩm Thực trên App Store Dùng trên web, máy Android

Câu hỏi thường gặp

Có cần lập công thức cho tất cả món ngay từ đầu không?

Không. Bắt đầu với 10–20 món bán chạy nhất và những món dùng nguyên liệu đắt, thường đã gánh phần lớn giá vốn của quán. Món ít bán, món dùng nguyên liệu rẻ làm sau. Quan trọng là nguyên liệu đắt nào cũng có mặt trong công thức của mọi món dùng nó.

Gia vị như muối, nước mắm có nên đưa vào công thức không?

Nước mắm, dầu ăn dùng nhiều thì nên, vì tốn tiền thật và dễ theo dõi theo lít. Muối, đường, bột ngọt dùng ít ở mỗi món thì gom vào nhóm gia vị chung, kiểm theo tháng. Tính từng gram chỉ làm công thức rối mà sai số lại lớn hơn lượng dùng.

Món làm hỏng phải làm lại thì kho có bị trừ hai lần không?

Theo công thức, kho chỉ trừ một lần cho món bán ra; phần làm hỏng không tự trừ. Bếp phải ghi phần hỏng vào sổ hư hỏng kèm lý do. Không ghi thì phần này hiện ra thành chênh lệch khi kiểm kê và lẫn với mất mát.

Giá nguyên liệu tăng thì giá vốn món có đổi theo không?

Nếu giá vốn tính theo giá nhập bình quân thì mỗi đợt nhập giá mới kéo giá bình quân lên dần, giá vốn món đổi theo. Nó không nhảy hẳn sang giá mới ngay vì hàng cũ trong kho vẫn mang giá cũ. Nên xem lại tỷ lệ giá vốn các món chính sau mỗi đợt tăng giá lớn.

Kho lệch nhiều so với công thức thì nên tin bên nào?

Tin số đếm thực tế, nhưng đừng sửa tồn rồi quên. Chênh lệch là câu hỏi cần trả lời: định lượng ở bếp khác công thức, có món quên khai nguyên liệu, có hàng hỏng không ghi, hay mất thật. Tìm ra nguyên nhân rồi sửa đúng chỗ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay

Tải ứng dụng App Ẩm Thực

Quản lý quán ăn: đơn bàn, bếp, kho, báo cáo — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store