Có chi nhánh thứ hai, câu hỏi đầu tiên với nhà cung cấp là: gom lại một mối cho cả hai quán để được giá tốt, hay để mỗi quán tự mua ở chỗ gần cho tiện. Cả hai cách đều có người làm thành công và người làm hỏng.
Bài này so hai cách theo năm tiêu chí, tính thử xem gom mua tiết kiệm được bao nhiêu, chỉ ra nhóm hàng nào nên mua chung và nhóm nào nên để chi nhánh tự lo, rồi bàn về giao hàng, công nợ và những rủi ro ít người tính trước.
So hai cách theo năm tiêu chí
| Tiêu chí | Một nhà cung cấp chung | Mỗi chi nhánh tự mua |
|---|---|---|
| Giá | Thường tốt hơn nhờ lượng lớn, dễ thương lượng | Mỗi quán mua lượng nhỏ, giá lẻ hơn |
| Chất lượng đồng đều | Cùng nguồn, cùng quy cách, vị giữa hai quán gần nhau | Mỗi nơi một nguồn, vị dễ lệch |
| Giao hàng | Phải giao nhiều điểm, có thể chậm với quán xa | Gần, linh hoạt, gọi là có |
| Công nợ, sổ sách | Một đầu mối, dễ đối chiếu | Nhiều mối nhỏ, nhiều hoá đơn lẻ, dễ sót |
| Rủi ro | Nhà cung cấp gặp sự cố là cả chuỗi thiếu hàng | Sự cố ở một nơi không ảnh hưởng nơi khác |
Mua chung lợi bao nhiêu: tính thử
Ví dụ minh hoạ. Hai quán bún mỗi quán dùng khoảng 15 ký thịt bò mỗi ngày. Mua riêng, mỗi quán lấy giá 270.000 đ một ký. Gom chung 30 ký một ngày, nhà cung cấp đồng ý 255.000 đ một ký. Chênh 15.000 đ một ký, 30 ký một ngày là 450.000 đ, ba mươi ngày là 13,5 triệu một tháng.
Nhưng phải trừ chi phí mới phát sinh. Nếu nhà cung cấp chỉ giao một điểm và quán A phải cho người chở 15 ký sang quán B mỗi sáng, tốn khoảng một giờ công và tiền xăng, giả sử 70.000 đ mỗi ngày, một tháng 2,1 triệu. Tiết kiệm thật còn khoảng 11,4 triệu. Nếu nhà cung cấp giao tận hai quán với cùng giá thì giữ được trọn phần chênh.
Con số tiết kiệm chỉ đáng kể với những nhóm hàng dùng nhiều và đắt. Với rau thơm mỗi ngày vài trăm nghìn, gom mua có khi tiết kiệm không đủ bù công chia hàng.
Còn một khoản lợi khó quy ra tiền: vị đều. Khi hai quán dùng cùng một nguồn thịt, cùng một loại xương, nước dùng của hai nơi gần nhau hơn hẳn so với mỗi quán một mối. Khách quen ăn ở quán nào cũng thấy đúng vị mình nhớ, và bếp trưởng chung chỉ phải chỉnh công thức cho một loại nguyên liệu thay vì hai.
Nhóm hàng nào mua chung, nhóm nào tự mua
Cách hay dùng nhất ở chuỗi nhỏ là kết hợp: mua chung những thứ quyết định vị và chiếm nhiều tiền, để chi nhánh tự mua những thứ tươi trong ngày.
| Nhóm hàng | Gợi ý | Lý do |
|---|---|---|
| Gia vị, nước mắm, nước chấm pha sẵn, cà phê hạt, trà | Mua chung | Quyết định vị; để được lâu; một mối giữ vị đều |
| Thịt, hải sản chủ lực | Mua chung nếu nhà cung cấp giao được tận quán | Chiếm phần lớn giá vốn, chênh giá đáng kể |
| Hàng khô: gạo, bún khô, dầu ăn, đường | Mua chung | Dễ thương lượng theo lượng, dễ trữ |
| Bao bì, ly, hộp, túi | Mua chung | Thống nhất hình thức, mua số lượng lớn rẻ hơn hẳn |
| Rau thơm, rau sống, bánh phở bánh bún tươi | Tự mua tại chỗ theo tiêu chuẩn chung | Cần tươi trong ngày, giao xa dễ dập |
| Đá viên, nước uống bình | Tự mua tại chỗ | Nặng, rẻ, giao xa không đáng |
Thương lượng khi gom đơn cả chuỗi
Gom đơn chỉ có lợi nếu bạn mang được con số ra bàn thương lượng. Chuẩn bị theo thứ tự:
- Cộng lượng dùng thực tế của mọi quán cho từng mặt hàng trong ba tháng gần nhất, lấy từ phiếu nhập kho chứ không ước lượng. Nhà cung cấp tin con số có nguồn hơn lời hứa "sẽ lấy nhiều".
- Hỏi giá ít nhất hai ba nơi cho cùng quy cách, cùng điều kiện giao tận quán, cùng hạn thanh toán. So giá khác điều kiện là so sai.
- Đưa ra điều bạn đổi lại được: lấy đều đặn, trả đúng hạn, báo trước lượng tuần sau. Với nhà cung cấp, một khách đều và đúng hạn đáng giá không kém một khách lấy nhiều.
- Ghi thành thoả thuận có thời hạn, ví dụ ba hoặc sáu tháng: giá, quy cách, tiêu chuẩn nhận hàng, giờ giao từng quán, cách xử lý hàng không đạt, kỳ thanh toán.
- Hẹn ngày xem lại trước khi thoả thuận hết hạn, mang theo số lượng đã lấy và các lần giao trễ, giao thiếu để thương lượng kỳ sau.
Giao hàng cho nhiều điểm
Hỏi rõ giao tận từng quán hay giao một điểm. Nhiều nhà cung cấp báo giá tốt nhưng chỉ giao một điểm, phần chia hàng là việc của bạn. Tính phần đó vào giá trước khi so.
Thống nhất giờ giao từng quán. Quán bán sáng cần hàng trước sáu giờ, quán bán trưa có thể nhận lúc chín giờ. Ghi vào thoả thuận, không nói miệng.
Mỗi quán nhận và kiểm hàng riêng. Phiếu giao ghi riêng từng quán, quán nào cân và ký nhận phần của quán đó. Một phiếu chung cho hai quán là nguồn cãi nhau khi thiếu hàng.
Có mối dự phòng cho từng nhóm hàng chính. Ít nhất một nơi khác đã từng mua thử, biết giá, có số điện thoại. Ngày nhà cung cấp chính không giao được, quản lý chi nhánh biết gọi ai mà không cần hỏi chủ.
Công nợ: một đầu mối thanh toán, đối chiếu theo từng quán
Khi mua chung, nhà cung cấp thường muốn một bảng công nợ tổng. Bên mình thì cần biết từng quán đã nhận bao nhiêu để tính giá vốn đúng chỗ. Cách làm gọn: mỗi lần giao, phiếu ghi tên quán nhận; cuối kỳ, nhà cung cấp gửi bảng tổng có chia theo quán; kế toán hoặc chủ đối chiếu với phiếu nhập của từng quán rồi thanh toán một lần.
Kỳ thanh toán nên cố định, ví dụ mỗi mười lăm ngày hoặc cuối tháng, và trả đúng hạn. Mua lượng lớn cho cả chuỗi mà hay trả chậm thì giá tốt sẽ không giữ được lâu. Ngược lại, một khách trả đúng hạn có quyền đề nghị giá tốt hơn hoặc hạn nợ dài hơn ở lần thương lượng sau.
Không để quản lý chi nhánh tự thanh toán tiền mặt cho nhà cung cấp chung. Mọi khoản trả cho nhà cung cấp chung đi qua một người, có chứng từ.
Những rủi ro ít người tính trước
- Phụ thuộc một mối: nhà cung cấp tăng giá đột ngột, đổi nguồn hàng, hoặc ngừng giao, cả chuỗi bị ảnh hưởng cùng lúc. Mỗi quý mua thử một ít ở nơi khác để giữ thông tin giá.
- Giá thoả thuận không ai xem lại: giá tốt năm ngoái có thể đã cao hơn thị trường năm nay. Đặt lịch xem lại giá mỗi quý.
- Người phụ trách mua hàng nhận lợi ích riêng: khi một người quyết định mối hàng lớn cho cả chuỗi, rủi ro này có thật. Tách người chọn nhà cung cấp và người duyệt thanh toán, thỉnh thoảng tự hỏi giá ở nơi khác.
- Chất lượng tụt dần: giao đều đặn rồi, hàng bắt đầu kém đi từng chút. Quy định rõ tiêu chuẩn nhận hàng và cho phép mọi quán trả lại hàng không đạt ngay lúc giao.
- Chi nhánh mua ngoài lén: hàng chung giao chậm, quản lý tự mua ngoài cho kịp rồi không ghi. Sổ kho lệch, giá vốn lệch. Cho phép mua ngoài khi cần nhưng bắt buộc ghi phiếu nhập như hàng thường.
Câu hỏi thường gặp
Chuỗi mấy quán thì nên chuyển sang mua chung?
Không có con số cố định. Hai quán đã có thể mua chung nhóm gia vị, nước chấm, cà phê hạt để giữ vị đều. Các nhóm khác nên tính tiền: khi lượng gom đủ để nhà cung cấp giảm giá rõ và giao tận quán, mua chung bắt đầu đáng làm.
Có nên tự lập kho tổng để nhận hàng rồi chia cho các quán không?
Chỉ khi lượng hàng đủ lớn và có người chuyên trách. Kho tổng thêm tiền thuê, thêm người, thêm một lần nhận và một lần chuyển, mỗi lần đều có thể hao. Với chuỗi hai ba quán, để nhà cung cấp giao thẳng từng quán thường rẻ hơn.
Làm sao biết giá nhà cung cấp chung còn tốt?
Mỗi quý hỏi giá hai ba nơi khác cho những mặt hàng đắt nhất, cùng quy cách và cùng điều kiện giao. Ghi lại theo thời gian. Giá đang mua cao hơn rõ thì mang số liệu đó ra thương lượng lại.
Chi nhánh có được tự đổi nhà cung cấp rau không?
Được nếu nằm trong nhóm hàng tự mua và vẫn đạt tiêu chuẩn chung, nhưng nên báo để chủ biết và cập nhật danh sách mối hàng. Nhóm hàng mua chung thì chi nhánh không tự đổi, chỉ đề xuất kèm lý do.
Mua chung có làm khó việc tính giá vốn từng chi nhánh không?
Không, nếu mỗi lần giao ghi rõ quán nhận và mỗi quán nhập kho phần của mình theo đúng giá mua. Rắc rối chỉ xảy ra khi hàng về một chỗ rồi chia miệng cho quán kia mà không ghi phiếu chuyển.