Mở chi nhánh ở khu khác, chủ quán sớm nghe đề xuất: "khách ở đây thích ăn cay hơn", "bên này bán thêm bánh canh chắc chạy". Cho tự do thì một năm sau hai quán cùng tên mà như hai quán khác nhau. Cấm hẳn thì chi nhánh mất cơ hội bán món hợp khu, quản lý mất hứng.
Cách cân bằng là chia thực đơn thành tầng: phần lõi giữ y hệt ở mọi nơi, phần riêng được thử có điều kiện. Bài này chỉ cách chia tầng, điều kiện để một món riêng lên thực đơn, cách đặt tên để khách và báo cáo không nhầm, và cách kiểm món lõi có thật sự giống nhau giữa các quán.
Ba tầng của thực đơn chuỗi
Tỷ lệ dưới đây là gợi ý cho chuỗi nhỏ hai đến năm quán, không phải chuẩn bắt buộc.
| Tầng | Gồm gì | Ai được thay đổi |
|---|---|---|
| Món lõi | Những món làm nên tên quán, chiếm phần lớn doanh thu, thường bảy đến mười hai món | Chỉ chủ chuỗi hoặc bếp trưởng chung, đổi là đổi cả chuỗi |
| Món chung tuỳ chọn | Món phụ, đồ uống, món thêm; chi nhánh được chọn bán hay không bán | Chi nhánh chọn trong danh sách có sẵn, không tự sửa công thức |
| Món riêng chi nhánh | Một đến ba món hợp khẩu vị khu đó, hoặc món theo mùa của địa phương | Chi nhánh đề xuất, chủ chuỗi duyệt |
Món lõi giữ giống đến mức nào
Định lượng bằng gam, không bằng muôi. Muôi ở mỗi quán to nhỏ khác nhau. Ghi bao nhiêu gam thịt, bao nhiêu mililit nước dùng, và mỗi quán có cân điện tử ở trạm ra món.
Nguyên liệu quyết định vị phải cùng nguồn. Nước mắm, tương, bột gia vị, cà phê hạt: một nguồn cho cả chuỗi. Rau, đá, bánh tươi có thể mua tại chỗ nhưng theo tiêu chuẩn chung.
Cách bày giống nhau. Một tấm ảnh chuẩn cho mỗi món lõi, dán ở trạm ra món. Khách chụp ảnh món ở quán A và quán B, hai tấm phải trông như một.
Được chỉnh nhỏ theo khẩu vị, nhưng ở ngoài tô. Khách khu này ăn cay hơn thì để thêm ớt trên bàn hoặc cho chọn mức cay, không nấu nước dùng cay hơn.
Món chung tuỳ chọn: chọn sao cho kho không phình
Tầng giữa là chỗ chi nhánh có quyền chọn mà vẫn nằm trong khuôn của chuỗi. Ví dụ danh sách đồ uống chung có mười hai loại, quán gần trường học chọn tám loại nhiều đá và ngọt, quán gần văn phòng chọn sáu loại cà phê và trà. Công thức, định lượng, ly, giá gốc giữ y như nhau; khác nhau chỉ ở chỗ bán hay không bán.
Quy tắc để tầng này không thành gánh nặng kho: chi nhánh chọn một lần mỗi quý, không đổi lắt nhắt theo tuần; món đã chọn thì phải giữ đủ nguyên liệu suốt giờ mở cửa; món nào bán dưới một mức tối thiểu trong cả quý thì tự rơi khỏi danh sách của chi nhánh đó ở quý sau. Như vậy chi nhánh có tự do, nhưng tự do đi kèm trách nhiệm với tồn kho của chính mình.
Nên ghi lựa chọn của từng chi nhánh vào cùng một bảng với thực đơn chung. Khi chủ chuỗi muốn đổi công thức một ly trà, nhìn bảng là biết quán nào đang bán ly đó và cần báo ai.
Điều kiện để một món riêng được lên thực đơn
Mỗi đề xuất món riêng đi qua đủ năm bước. Thiếu bước nào thì món đó chưa lên.
- Chi nhánh viết đề xuất ngắn: tên món, vì sao hợp khu này, khách nào sẽ gọi, giá dự kiến.
- Viết công thức chuẩn bằng gam như món lõi, tính giá vốn. Tỷ lệ giá vốn không vượt mức chung của quán.
- Kiểm nguyên liệu: món mới dùng lại được bao nhiêu phần nguyên liệu đang có. Món cần ba nguyên liệu mới chỉ dùng cho riêng nó thì kho phình ra, hao hụt tăng.
- Kiểm bếp: trạm nào làm, có làm chậm các món lõi giờ cao điểm không.
- Bán thử bốn tuần với số lượng giới hạn mỗi ngày. Hết bốn tuần, nhìn số bán và tỷ lệ khách gọi lại rồi mới quyết giữ hay bỏ.
Ví dụ: tính xem món riêng có đáng giữ không
Ví dụ minh hoạ. Chi nhánh gần chợ đề xuất bánh canh cua bán sáng, giá 45.000 đ, giá vốn 16.000 đ. Sau bốn tuần, mỗi ngày bán trung bình 25 tô. Lãi gộp mỗi tô 29.000 đ, mỗi ngày 25 × 29.000 = 725.000 đ, một tháng ba mươi ngày khoảng 21,75 triệu.
Phải trừ phần hao: cua và chả cua chỉ dùng cho món này, mỗi tuần bỏ đi khoảng 1,5 triệu đồng hàng quá hạn, một tháng 6 triệu. Còn khoảng 15,75 triệu. Nếu món chiếm thêm một người phụ bếp buổi sáng lương 7 triệu, phần còn lại khoảng 8,75 triệu mỗi tháng. Vẫn có lời, nhưng mỏng hơn nhiều so với con số lãi gộp ban đầu. Câu hỏi tiếp theo là giảm hao được không, ví dụ chỉ bán đến khi hết số tô chuẩn bị trong ngày.
Còn một khoản khó thấy hơn: món riêng có kéo khách đến thêm hay chỉ lấy bớt khách của món lõi. Nếu số tô bún bò buổi sáng giảm đúng bằng số tô bánh canh tăng thì món mới không mang thêm đồng nào, chỉ mang thêm việc. So số đơn buổi sáng bốn tuần trước và bốn tuần thử là thấy ngay. Một món riêng đáng giữ khi tổng số đơn buổi đó tăng, không chỉ khi bản thân món đó bán được.
Đặt tên món riêng sao cho không nhầm
Không đặt tên gần giống món lõi. Món lõi là "bún bò" thì món riêng đừng gọi "bún bò đặc biệt". Khách tưởng là món lõi bản đắt hơn, và chi nhánh khác bị hỏi vì sao không có.
Ghi rõ là món riêng của quán này. Trên thực đơn in, đặt món riêng ở một khung tách biệt, ghi kiểu "chỉ có ở quán này" hoặc "món theo mùa".
Tên trên thực đơn và tên trong hệ thống bán hàng phải là một. Nếu không, cuối tháng gộp báo cáo cả chuỗi sẽ có ba dòng cho cùng một món.
Kiểm món lõi giữa các quán
Chất lượng đều không tự đến. Lịch kiểm đơn giản cho chuỗi nhỏ:
- Mỗi tuần: quản lý từng quán cân ngẫu nhiên hai món lõi lúc giờ cao điểm, ghi số gam so với công thức.
- Mỗi tháng: bếp trưởng chung ăn thử món lõi ở từng quán, không báo trước, chụp ảnh món so với ảnh chuẩn.
- Mỗi quý: nếm chéo: đầu bếp hai quán mang nước dùng hoặc nước sốt về một chỗ, nếm cạnh nhau. Cách này lộ ra chênh vị rất nhanh, nhất là độ mặn và độ ngọt.
- Khi có phàn nàn lặp lại: một món bị chê cùng một lỗi hai lần trong tuần ở cùng một quán thì kiểm ngay, không đợi lịch.
Khi nào món riêng nên lên thành món lõi, và ngược lại
- Món riêng bán tốt ở hai chi nhánh trở lên, công thức đã ổn định qua vài tháng, nguyên liệu mua được ở mọi khu: cân nhắc đưa lên tầng chung.
- Món lõi bán chậm ở mọi quán, chiếm chỗ trên bếp và trong kho: cân nhắc rút khỏi thực đơn, chứ đừng để từng chi nhánh tự bỏ.
- Đừng thay món lõi quá thường xuyên. Khách quen quay lại vì món họ nhớ, và mỗi lần đổi món lõi là một lần phải dạy lại bếp của mọi chi nhánh, in lại thực đơn ở mọi nơi.
- Mỗi năm một lần, ngồi lại với quản lý các quán xem toàn bộ thực đơn ba tầng: món nào lên, món nào xuống, món nào bỏ. Làm một lần có chuẩn bị tốt hơn sửa lắt nhắt quanh năm.
Câu hỏi thường gặp
Chuỗi chỉ có hai quán có cần chia tầng thực đơn không?
Cần, càng sớm càng tốt. Hai quán là lúc dễ thống nhất nhất; đợi tới bốn năm quán, mỗi nơi đã có thói quen riêng, kéo về một chuẩn khó hơn nhiều. Bắt đầu bằng danh sách món lõi và công thức gam là đủ.
Chi nhánh muốn đổi giá món riêng thì ai quyết?
Vẫn là chủ chuỗi hoặc người giữ bảng giá chung duyệt, dù là món riêng. Chi nhánh đề xuất kèm lý do. Như vậy bảng giá cả chuỗi vẫn do một người nắm và không có những thay đổi lặng lẽ.
Món theo mùa có cần qua đủ các bước duyệt không?
Món theo mùa có thời gian bán ngắn nên được rút gọn bước thử, nhưng vẫn phải có công thức gam và giá vốn trước khi bán. Ghi sẵn ngày dừng bán để món không nằm lại trên thực đơn khi đã hết mùa nguyên liệu.
Làm sao biết món lõi ở hai quán đang lệch vị?
Dấu hiệu sớm là khách quen nói "quán kia ngon hơn", tỷ lệ giá vốn của cùng một món chênh nhau giữa hai quán, hoặc lượng gia vị tiêu thụ trên mỗi tô khác nhau. Nếm chéo định kỳ là cách xác nhận nhanh nhất.
Có nên cho chi nhánh bỏ bớt món lõi vì bán chậm ở khu đó không?
Thường là không. Món lõi là lời hứa với khách đến từ quán khác. Nếu một món lõi bán chậm ở mọi nơi thì xem lại cả chuỗi; nếu chỉ chậm ở một quán, kiểm cách làm và cách giới thiệu món ở quán đó trước.