Báo trước một ngày là chi nhánh nào cũng sạch, món nào cũng đủ gam, két nào cũng khớp. Thứ bạn cần biết là quán chạy thế nào vào một buổi trưa bình thường khi không ai nghĩ chủ sẽ tới. Ghé không báo trước là cách rẻ nhất để biết, nhưng ghé mà không có lộ trình thì thường chỉ kịp nhìn thấy cái bàn bẩn rồi bực mình ra về.
Bài này đưa ra một lộ trình ba mươi phút chia theo khu vực, cách kiểm từng thứ cho nhanh mà có số liệu, mẫu phiếu ghi kết quả, và cách nói chuyện với quản lý sau buổi kiểm để lần ghé sau quán tốt hơn chứ không chỉ giỏi đối phó hơn.
Ba nguyên tắc trước khi đi
Đổi giờ, đổi ngày. Nếu lần nào cũng ghé thứ Ba lúc mười giờ sáng, nhân viên sẽ biết. Xen kẽ giờ cao điểm trưa, giờ chuyển ca chiều, tối cuối tuần, và thỉnh thoảng sát giờ đóng cửa.
Đi để biết, không phải để phạt. Mục tiêu là tìm chỗ quy trình hỏng. Nếu mỗi lần ghé là một lần phạt tiền, nhân viên sẽ dồn sức che giấu thay vì sửa.
Mỗi lần kiểm cùng một phiếu. Dùng một mẫu phiếu cố định để so được lần này với lần trước, quán này với quán kia. Kiểm theo cảm hứng thì không so được gì.
Lộ trình ba mươi phút
Thời gian là gợi ý cho quán vừa và nhỏ. Đi theo thứ tự từ ngoài vào trong, giống đường khách đi rồi đường hàng đi.
| Phút | Khu vực | Xem gì |
|---|---|---|
| 0–5 | Ngoài cửa và lối vào | Vỉa hè, chỗ để xe, rác, đèn, cửa kính; có ai đón khách không |
| 5–12 | Khu khách ngồi | Gọi một món như khách; đếm thời gian từ lúc gọi tới lúc có món; bàn ghế, nhà vệ sinh |
| 12–18 | Bếp | Vệ sinh mặt bàn, thớt sống chín, nhân viên đội mũ đeo găng, cân định lượng một món |
| 18–23 | Kho và tủ lạnh | Nhiệt độ tủ, nhãn ngày đồ sơ chế, hàng sát đất, đếm nhanh ba nguyên liệu đắt |
| 23–27 | Quầy thu ngân | Đếm két, so với số lẽ ra phải có; xem đơn huỷ và đơn sửa trong ngày |
| 27–30 | Nói chuyện với quản lý | Ghi nhận cái tốt, nêu hai ba việc cần sửa, hẹn ngày xem lại |
Định lượng món: cân, đừng nhìn
Mắt người rất kém trong việc đoán gam thịt trong tô. Mang theo hoặc dùng cân điện tử ở quán, gọi một món chủ lực, nhờ bếp cho lấy phần thịt hoặc phần topping ra cân trước khi chan nước. So với công thức chuẩn.
Ví dụ minh hoạ. Công thức ghi 80 gam thịt bò tái cho một tô. Cân được 95 gam. Lệch 15 gam nghe ít, nhưng với giá thịt bò 260.000 đ một ký, 15 gam là 3.900 đ mỗi tô. Quán bán 200 tô mỗi ngày thì lệch 780.000 đ một ngày, khoảng 23 triệu một tháng. Ngược lại, cân được 65 gam thì khách đang bị thiệt, và sớm muộn sẽ có đánh giá xấu.
Lệch về phía nào cũng là lỗi quy trình: bếp không dùng cân, hoặc cân hỏng, hoặc người mới chưa được dạy. Hỏi xem chuyện gì đang xảy ra trước khi kết luận.
Trong lúc chờ món ở khu khách, bấm giờ từ lúc gọi tới lúc món đặt xuống bàn. Ghi luôn số bàn đang có khách lúc đó. Mười hai phút khi quán kín bàn khác hẳn mười hai phút khi quán chỉ có ba bàn; con số chỉ có nghĩa khi đi kèm độ đông.
Tiền trong két: đếm và so
Đếm két đột xuất là việc nhạy cảm, nên làm cùng thu ngân và quản lý, nói rõ đây là việc kiểm định kỳ, không phải nghi ai. Cách so: lấy quỹ đầu ca cộng tiền mặt đã thu theo máy bán hàng từ đầu ca đến lúc kiểm, trừ các khoản đã chi ra từ két có phiếu. Kết quả là số lẽ ra phải có.
Ví dụ minh hoạ. Quỹ đầu ca 2 triệu. Từ đầu ca, máy ghi thu tiền mặt 6,4 triệu. Có một phiếu chi mua đá 150.000 đ. Số lẽ ra phải có: 2 + 6,4 − 0,15 = 8,25 triệu. Đếm được 8,2 triệu, thiếu 50.000 đ. Mức này thường do thối nhầm. Thiếu vài trăm nghìn, hoặc dư một khoản lớn, thì phải hỏi kỹ: dư tiền trong két hay gặp khi có đơn thu tiền mà không bấm vào máy.
Xem thêm danh sách đơn huỷ và đơn sửa trong ngày. Một ca có nhiều đơn bị huỷ sau khi đã thanh toán, hoặc nhiều món bị xoá khỏi đơn sau khi in phiếu, đáng hỏi hơn bản thân con số lệch két.
Kho và tủ lạnh: năm phút đủ thấy nhiều thứ
- Nhiệt kế trong tủ mát và tủ đông có không, đang chỉ bao nhiêu. Không có nhiệt kế là lỗi đầu tiên cần sửa.
- Đồ sơ chế có ghi ngày làm và hạn dùng không. Hộp không có nhãn ngày là hộp không ai biết làm từ khi nào.
- Hàng mới có xếp phía sau hàng cũ không. Thấy hàng mới phía trước nghĩa là nguyên tắc nhập trước xuất trước không được giữ.
- Có hàng để sát nền, thùng mở nắp, đồ sống để trên đồ chín không.
- Chọn ba nguyên liệu đắt nhất, đếm hoặc cân nhanh, so với số tồn trên sổ. Không cần kiểm kê toàn bộ; ba món đắt là đủ biết sổ có đáng tin không.
Thái độ phục vụ: đóng vai khách
Nếu nhân viên chưa biết mặt bạn, hãy gọi món và ngồi ăn như một khách thường. Nếu đã quen mặt, nhờ một người thân hoặc bạn bè ghé trước bạn mười lăm phút, gọi món mang về, rồi kể lại. Những thứ cần ghi: có ai chào khi vào không, chờ bao lâu mới có người hỏi gọi gì, nhân viên có gợi ý món không, món ra có đúng thứ đã gọi không, lúc thanh toán có hỏi khách cần gì thêm không, có cảm ơn không.
Đừng chấm điểm từng nhân viên trước mặt đồng nghiệp. Ghi lại hành vi cụ thể, ví dụ "bàn số 4 chờ bảy phút không ai hỏi gọi món", để nói với quản lý sau.
Mẫu phiếu ghi kết quả
Mỗi dòng ghi Đạt hoặc Chưa đạt và một câu mô tả cụ thể nếu chưa đạt. Không cộng điểm thành một con số; một con số tổng dễ che mất cái lỗi nghiêm trọng.
| Mục | Đạt / Chưa đạt | Ghi chú cụ thể |
|---|---|---|
| Lối vào, khu khách sạch sẽ | ||
| Thời gian ra món chủ lực (phút) | Ghi số phút đo được | |
| Định lượng món đã cân (gam so với chuẩn) | Ghi số gam | |
| Vệ sinh bếp, tách sống chín | ||
| Nhiệt độ tủ mát, tủ đông | Ghi nhiệt độ | |
| Nhãn ngày đồ sơ chế | ||
| Ba nguyên liệu đắt: tồn thực so tồn sổ | Ghi chênh lệch | |
| Két: lẽ ra phải có so với đếm được | Ghi số chênh | |
| Đơn huỷ, đơn sửa trong ngày | Số lượng, lý do | |
| Thái độ phục vụ | Hành vi cụ thể |
Sau buổi kiểm và những chỗ hay làm hỏng
- Nói cái tốt trước, cụ thể. "Bếp sạch hơn lần trước, tủ đông có nhiệt kế rồi" có giá trị hơn một câu khen chung chung.
- Mỗi lần chỉ yêu cầu sửa hai ba việc quan trọng nhất, kèm hạn. Đưa mười lỗi cùng lúc thì không lỗi nào được sửa tới nơi.
- Gửi lại phiếu cho quản lý trong ngày, lần ghé sau bắt đầu bằng việc xem những mục đã hẹn sửa.
- Đừng mắng nhân viên trước mặt khách. Mọi góp ý nói với quản lý ở chỗ riêng.
- Đừng chỉ kiểm quán yếu. Quán đang chạy tốt cũng cần được ghé, vừa để giữ chuẩn vừa để học cách họ làm rồi mang sang quán khác.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên kiểm tra không báo trước một lần?
Với chuỗi nhỏ, mỗi chi nhánh khoảng hai đến bốn lần một tháng là vừa, xen kẽ giờ khác nhau. Chi nhánh mới mở hoặc vừa đổi quản lý nên ghé dày hơn trong hai tháng đầu, sau đó giãn ra khi kết quả ổn định.
Có nên thuê người làm khách bí mật không?
Có thể, nhất là khi nhân viên đã quen mặt chủ. Người đóng vai khách cần một danh sách những thứ phải để ý và ghi lại ngay sau khi rời quán. Không cần dịch vụ chuyên nghiệp; người quen tin cậy được hướng dẫn kỹ cũng làm được.
Kiểm tra đột xuất có làm nhân viên mất lòng tin không?
Có, nếu buổi kiểm chỉ để bắt lỗi và phạt. Không, nếu ngay từ đầu nói rõ đây là việc làm định kỳ ở mọi quán, kết quả được dùng để sửa quy trình và đôi khi để thưởng. Nhân viên làm tốt thường mong được thấy.
Phát hiện lệch két lớn trong lúc kiểm thì xử lý ngay hay để sau?
Ghi lại số đếm, có chữ ký của thu ngân và quản lý ngay tại chỗ. Không kết luận hay buộc tội lúc đó. Sau đó xem lại các đơn trong ca, đơn huỷ, đơn hoàn, rồi mới nói chuyện riêng với người liên quan.
Chủ quán bận, có thể giao việc kiểm cho người khác không?
Được, nếu người đó không trực tiếp quản lý chi nhánh đang bị kiểm, ví dụ quản lý chi nhánh khác hoặc bếp trưởng chung. Dùng đúng mẫu phiếu cố định để kết quả của người kiểm khác nhau vẫn so được với nhau.