Kiểm kê kiểu cũ có hai lần ghi: một người đếm và ghi ra giấy trong kho, tối về có người gõ lại vào bảng tính. Mỗi lần ghi là một lần sai: số 7 đọc thành 1, dòng thịt bò gõ vào ô thịt heo, tờ giấy dính nước mất một góc. Tới lúc thấy chênh lệch thì hàng đã được dùng tiếp, không đếm lại được nữa.
Kiểm kê bằng điện thoại bỏ được lần ghi thứ hai: số đếm gõ thẳng vào phiếu ngay tại kệ, chênh lệch giữa sổ và thực tế hiện ra khi người kiểm vẫn còn đứng đó, đếm lại được ngay. Dưới đây là cách tổ chức một lần kiểm như vậy: chia phiếu theo khu, đếm hai người, xử lý chênh lệch, duyệt và lưu vết.
Đếm trên giấy rồi gõ lại: sai ở đâu
Đọc nhầm chữ và gõ nhầm dòng là hai lỗi lớn nhất, và cả hai đều xảy ra sau khi người đếm đã rời kho. Người gõ lại không biết tờ giấy ghi “12” là 12 túi hay 1,2 kg; họ đoán, đoán sai thì không ai hay.
Lỗi thứ ba ít người để ý: giữa lúc đếm và lúc gõ có hàng xuất, hàng nhập. Kiểm lúc 9 giờ sáng, gõ lúc 9 giờ tối, trong khi bếp đã dùng hết hai ca. Con số chênh lệch lúc đó là chênh lệch của một thời điểm không còn nữa.
Điện thoại không làm người đếm chính xác hơn, nhưng đưa số đếm vào sổ đúng giờ đếm, và cho thấy chênh lệch khi còn sửa được.
Chia phiếu theo khu, mỗi phiếu đi một vòng
Một phiếu kiểm cho cả quán dài vài trăm dòng, người kiểm phải cuộn tìm từng mặt hàng. Chia theo khu: tủ đông, tủ mát, kệ hàng khô, quầy nước, kho đồ uống. Mỗi khu một danh sách xếp đúng thứ tự hàng nằm trên kệ, người kiểm đi một vòng từ trái sang phải, trên xuống dưới.
Nếu công cụ của quán chỉ lập phiếu theo kho chứ không theo khu, vẫn làm được: mỗi người lập phiếu cho kho đó nhưng chỉ gõ số những mặt hàng thuộc khu mình phụ trách, các dòng khác để trống. Điều kiện bắt buộc: công cụ phải hiểu ô trống là “chưa đếm”, không phải “bằng 0”.
Khu nào cũng nên kiểm một lần liền mạch, không bỏ dở giữa chừng để đi làm việc khác. Bỏ dở là lúc quay lại không nhớ đã đếm tới đâu.
Đếm hai người: một đếm, một nhập
Người đếm. Đứng trước kệ, cầm hàng, đọc to tên và số: “Ba chỉ, túi một ký, mười hai”. Không cầm điện thoại, hai tay để đếm.
Người nhập. Cầm điện thoại, tìm đúng dòng, gõ số, đọc lại một lần: “Ba chỉ mười hai”. Nếu chênh lệch dòng đó lớn bất thường, báo ngay để người đếm đếm lại.
Đổi vai giữa các khu. Sang khu sau thì đổi vai. Người quen kho hay đếm theo trí nhớ; người kia nhìn bằng mắt mới.
Một người cũng làm được. Quán nhỏ một người kiểm thì đặt điện thoại lên kệ, đếm xong một nhóm mới cầm máy gõ. Chậm hơn chút nhưng vẫn bỏ được lần gõ lại.
Ô bỏ trống khác số không
Đây là chỗ một lần kiểm có thể làm hỏng cả kho. Nếu phiếu điền sẵn số 0 cho mọi dòng, hoặc công cụ coi ô trống là 0, thì những mặt hàng người kiểm chưa tới sẽ bị ghi là hết. Duyệt phiếu xong, tồn của chúng về không, và từ đó sổ sai toàn bộ.
Quy ước rõ với người kiểm: hàng đã đếm mà không còn thì gõ 0; hàng chưa đếm thì để trống. Trước khi duyệt, lọc riêng các dòng có số 0 và xem lại từng dòng: hết thật, hay ai đó gõ 0 cho nhanh?
Ví dụ minh hoạ vì sao chuyện này đáng tiền: kho có 12 kg tôm trên sổ, giá vốn 200.000 đồng/kg. Người kiểm khu tủ mát gõ 0 cho dòng tôm vì tôm nằm ở tủ đông, không thuộc khu mình. Duyệt xong, sổ mất 12 kg tôm, tức 2.400.000 đồng “thiếu” không có thật. Tuần sau nhập thêm tôm, sổ lại lệch theo chiều ngược lại, và từ đó không ai còn tin con số tồn của mặt hàng này.
Xử lý chênh lệch ngay tại chỗ
Chênh lệch là số đếm thực tế trừ số trên sổ. Không phải dòng chênh nào cũng đáng truy; làm theo thứ tự:
- Sắp các dòng chênh theo giá trị tiền (số lượng chênh nhân giá vốn), không theo số lượng. Ví dụ minh hoạ: thiếu 1,2 kg thịt bò giá 280.000 đồng/kg là 336.000 đồng; thiếu 30 cái ống hút chỉ vài nghìn đồng.
- Với vài dòng tiền lớn nhất, đếm lại ngay khi còn đứng ở khu đó.
- Vẫn chênh thì tìm phiếu nhập chưa ghi, phiếu chuyển kho chưa nhận, hàng hư chưa vào sổ, công thức các món dùng mặt hàng đó.
- Ghi lý do vào ô ghi chú của dòng: đếm lại vẫn thiếu, nghi hàng hỏng chưa ghi, nghi định lượng.
- Dòng chênh nhỏ, giá trị thấp thì chấp nhận, không mất thời gian truy.
Duyệt phiếu và giữ vết
Phiếu kiểm kê đếm xong chưa nên đổi tồn ngay. Người thứ hai — quản lý hoặc chủ — soát các dòng chênh lớn và các dòng số 0, rồi mới duyệt. Duyệt xong, tồn trên sổ mới bằng số thực tế.
Phiếu đã duyệt phải giữ nguyên: ai lập, ai duyệt, lúc nào, sổ trước bao nhiêu, đếm được bao nhiêu. Không ai được sửa phiếu đã duyệt; sai thì lập phiếu khác để điều chỉnh. Ba tháng sau nhìn lại, quán thấy mặt hàng nào lệch đều đặn mỗi tuần — đó là chỗ cần đứng quan sát.
Phiếu điều chỉnh tồn cũng dùng cho những lý do ngoài kiểm kê định kỳ: hàng hư, bể vỡ, hết hạn. Tách lý do như vậy để báo cáo cuối tháng không trộn hàng hư với hàng mất.
Kiểm kê bằng điện thoại trên phần mềm Ẩm Thực
Trên Ẩm Thực, phiếu kiểm kê lập theo từng kho. Người kiểm mở phiếu trên điện thoại — trên iPhone qua App Ẩm Thực, trên máy Android qua app.am-thuc.com mở bằng Chrome và thêm vào màn hình chính — chọn kho rồi gõ số đếm thực tế vào từng dòng. Dòng bỏ trống được hiểu là chưa đếm và không bị đụng tới, nên hai người chia khu, mỗi người một phiếu, không xoá tồn của nhau.
Mỗi dòng lưu số trên hệ thống, số thực tế và chênh lệch, kèm ô ghi chú. Phiếu lưu xong ở trạng thái nháp; người có quyền duyệt soát lại rồi bấm Duyệt thì tồn mới đổi, và phần mềm báo tổng giá trị lệch bằng tiền. Phiếu ghi được lý do: kiểm kê định kỳ, hư hỏng hoặc đổ bỏ, bể vỡ, hết hạn, sửa sai số liệu. Mọi thay đổi tồn sau khi duyệt đều có vết và gắn với số phiếu.
Quyền lập phiếu và quyền duyệt là hai quyền riêng trong phần phân quyền, nên có thể cho phụ bếp đếm mà chỉ quản lý được duyệt.
Những sai lầm khi mới chuyển sang kiểm bằng điện thoại
- Kiểm trong giờ bán: hàng xuất liên tục, số sổ và số đếm lệch nhau chỉ vì khác thời điểm.
- Duyệt phiếu ngay sau khi đếm mà không lọc dòng số 0 và dòng chênh lớn.
- Để người đếm nhìn cột số trên sổ rồi “đếm cho khớp”.
- Không kiểm sóng điện thoại trong kho lạnh, tầng hầm; đếm tới giữa chừng thì mất mạng.
- Giao điện thoại cá nhân của nhân viên mà không cấp tài khoản riêng, rốt cuộc không biết ai đã đếm.
Lập phiếu kiểm kê trên điện thoại, gõ số ngay tại kệ, xem chênh lệch từng dòng và để quản lý duyệt trước khi tồn đổi — làm được trên App Ẩm Thực và bản web của Ẩm Thực.
Câu hỏi thường gặp
Điện thoại nào cũng dùng kiểm kê được không?
Hầu hết điện thoại đời gần đây đều đủ, vì việc chính chỉ là mở phiếu và gõ số. Cần để ý pin và sóng mạng trong kho; kho lạnh hay tầng hầm yếu sóng thì thử trước, hoặc đứng gần cửa để gõ. Kiểm tủ đông lâu thì đeo găng mỏng dùng được màn cảm ứng.
Kiểm kê nên làm lúc nào trong ngày?
Lúc kho ít biến động nhất: trước khi nhận hàng buổi sáng hoặc sau khi đóng ca tối. Tránh kiểm trong giờ bán, vì hàng xuất liên tục làm số trên sổ và số đếm lệch nhau chỉ vì khác thời điểm.
Người kiểm có nên thấy số tồn trên sổ trước không?
Tốt hơn là không. Thấy trước số sổ, người đếm dễ đếm cho khớp. Để họ gõ số thực tế trước, chênh lệch hiện sau, rồi đếm lại những dòng lệch lớn. Nếu công cụ luôn hiện số sổ, dặn người đếm không nhìn cột đó.
Chênh lệch bao nhiêu thì đáng lo?
Không có mức chung. Theo dõi chênh lệch tính bằng tiền theo tuần; nếu một mặt hàng lệch cùng chiều nhiều tuần liền thì đó là vấn đề thật, dù mỗi lần không lớn. Một lần lệch lớn rồi thôi thường do ghi chép sai, cần sửa nhưng ít đáng lo hơn.
Kiểm kê thấy thiếu hàng thì có nên trừ lương nhân viên không?
Không nên kết luận chỉ từ một phiếu kiểm. Thiếu có thể do định lượng, hàng hư không ghi, phiếu nhập sót. Tìm nguyên nhân trước và siết cách ghi chép; còn xử lý nhân sự thì cần căn cứ rõ ràng và đúng quy định lao động, nên hỏi người am hiểu trước khi làm.