Tô bún bò ở quán ngon, tới tay khách sau hai mươi phút thì bún nở, nước nguội, rau héo. Đĩa gà chiên giòn ở quầy, tới nơi mềm nhũn vì hơi nước đọng trong hộp. Khách không chê món, khách chê quán, và đánh giá ghi đúng tên quán.
Phần lớn món mang về hỏng ở khâu đóng gói, không ở khâu nấu. Bài này đi qua từng nguyên tắc: tách nước và khô, chọn hộp theo loại món, giữ nhiệt mà không làm ướt, niêm phong, đồ kèm, kèm một bảng hộp theo món và ví dụ tính tay chi phí bao bì để quán đưa vào giá.
Món hỏng trên đường vì bốn lý do
Hơi nước. Món nóng đậy kín nắp ngay sinh hơi, hơi đọng thành nước, rơi lại lên món. Đồ chiên, đồ nướng, bánh mì mềm đi vì chính hơi nóng của mình.
Trộn lẫn. Nước dùng ngấm vào bánh, nước sốt ngấm vào cơm, rau sống gặp món nóng thì héo. Thứ ở quán để riêng trên bàn, trong hộp lại nằm chung.
Đổ và xô. Hộp không khít nắp, túi không đứng thẳng trên xe máy, món nước tràn ra làm hỏng luôn món khô bên cạnh.
Thời gian. Món nào cũng đổi sau hai ba mươi phút. Có món chịu được, có món không; bán mang về món không chịu được thời gian là tự chuốc phàn nàn.
Tách nước và khô: nguyên tắc số một
Mọi món có nước dùng đều tách ít nhất hai phần. Phở, bún, hủ tiếu, mì: bánh hoặc sợi một hộp, thịt và hành để trên bánh, nước dùng một hộp kín nắp riêng, rau sống và chanh ớt một túi nhỏ. Khách về đổ nước nóng vào là gần như ăn tại quán. Nếu khách ở gần và ăn ngay, có thể để bánh và thịt chung, nhưng nước luôn riêng.
Món có nước sốt như cơm sườn sốt, gà kho, cá kho: sốt hoặc nước kho để hũ nhỏ riêng, hoặc chí ít để ở ngăn riêng của hộp nhiều ngăn. Cơm không ngấm sốt thì không bị nhão.
Món trộn như gỏi, bún trộn, mì trộn: để phần sợi, rau, nước trộn riêng, khách tự trộn. Trộn sẵn từ quán thì tới nơi rau đã ra nước.
Đồ uống có đá: đá một ly hoặc một túi riêng, nước một ly riêng, nhất là cà phê sữa đá và trà trái cây. Nước pha sẵn với đá đi hai mươi phút là nhạt.
Bảng hộp theo loại món
Khung tham khảo; mỗi nơi bán bao bì có chủng loại và giá khác nhau. Chọn hộp dành cho thực phẩm, hỏi rõ nhà cung cấp hộp nào chịu được món nóng.
| Loại món | Bao bì nên dùng | Lưu ý |
|---|---|---|
| Nước dùng, canh, lẩu nhỏ | hộp hoặc hũ tròn nắp vặn, chịu nóng | đổ khoảng tám phần, chừa khoảng trống để không tràn khi mở |
| Bánh phở, bún, mì | hộp giấy hoặc hộp nhựa có nắp | trộn nhẹ bánh với chút dầu hành để không dính cục |
| Cơm phần có sốt | hộp nhiều ngăn hoặc hộp kèm hũ sốt | món khô và món ướt khác ngăn |
| Đồ chiên, đồ nướng | hộp giấy có lỗ thoát hơi, lót giấy thấm dầu | không đậy kín khi còn bốc hơi mạnh |
| Bánh mì kẹp | túi giấy, không dùng túi nilon kín | nước sốt và đồ chua để túi nhỏ riêng nếu đường xa |
| Gỏi, rau sống | hộp nhựa trong có nắp | để riêng khỏi món nóng trong túi |
| Đồ uống | ly có nắp khít, túi đựng ly | đá riêng; ly nóng có nắp chống tràn |
Giữ nhiệt mà không làm ướt
Để món nóng thoát hơi một chút trước khi đậy. Đồ chiên ra chảo để trên giá vài chục giây cho bớt hơi rồi mới cho vào hộp, nắp hé hoặc hộp có lỗ. Mất một chút nhiệt nhưng giữ được độ giòn.
Nước dùng thật nóng, đóng kín. Món nước thì ngược lại: nước sôi đổ vào hộp kín nắp giữ nhiệt tốt nhất. Đây là phần nên nóng nhất trong túi.
Túi giữ nhiệt cho đơn giao xa. Đơn giao trên mười lăm phút hoặc trời lạnh, mưa thì dùng túi giữ nhiệt. Nóng và lạnh để hai túi riêng: ly trà đá cạnh hộp nước dùng làm cả hai cùng hỏng.
Xếp túi theo thứ tự. Hộp nặng, phẳng, kín nắp ở dưới; món nhẹ, món giòn ở trên; ly nước đứng trong khay hoặc túi ly riêng. Túi phải đứng thẳng được trên sàn xe.
Niêm phong và ghi đơn
Dán niêm phong miệng túi sau khi kiểm đủ món. Niêm phong cho khách biết túi chưa bị mở dọc đường, cũng bảo vệ quán khi có tranh cãi thiếu món: túi tới nơi còn niêm là trách nhiệm ở khâu đóng gói, túi bị xé là chuyện trên đường.
Mỗi túi một phiếu ghi tên khách hoặc mã đơn, giờ đóng gói, số túi nếu đơn nhiều túi (túi 1 trên 2, túi 2 trên 2). Món có biến thể dễ nhầm như ít cay, không hành, phần trẻ em thì đánh dấu ngay trên nắp hộp bằng bút. Khách mở ra thấy đúng món mình dặn là đã hài lòng một nửa.
Đồ kèm: đếm theo phần, không bốc theo nắm
Thiếu đôi đũa là bữa ăn hỏng dù món ngon. Làm một danh sách đồ kèm theo từng món, dán ở trạm đóng gói:
- Muỗng, đũa, nĩa theo số phần, không theo số túi.
- Khăn giấy hoặc khăn ướt, mỗi phần một cái.
- Nước chấm, tương ớt, chanh ớt: theo món, hũ nhỏ có nắp, không túi buộc dễ rò.
- Rau sống, giá, rau thơm theo món nước.
- Món có nước chấm riêng (nem, chả giò, bánh cuốn) phải có nước chấm, kiểm hai lần.
- Hỏi khách có cần đồ dùng một lần không nếu quán muốn bớt rác; ghi vào đơn.
Ví dụ tính tay: chi phí bao bì mỗi đơn
Ví dụ minh hoạ, giá giả định, thay bằng giá nhà cung cấp của quán. Đơn một phần bún bò mang về:
| Khoản | Số lượng × đơn giá | Thành tiền |
|---|---|---|
| Hộp đựng bánh và thịt | 1 × 2.500 đ | 2.500 đ |
| Hũ nước dùng nắp vặn | 1 × 2.000 đ | 2.000 đ |
| Hũ nhỏ nước chấm, túi rau | 2 × 500 đ | 1.000 đ |
| Muỗng, đũa, khăn giấy | 1 bộ | 1.000 đ |
| Túi xách và tem niêm phong | 1 × 1.500 đ | 1.500 đ |
| Cộng | 8.000 đ |
Đưa chi phí bao bì vào giá và thử đường đi
Với giá giả định ở trên, 8.000 đồng mỗi phần. Nếu tô bún bán 50.000 đồng, bao bì đã ăn 16% giá bán, chưa tính phần nguyên liệu. Đó là lý do giá mang về nên tính riêng: hoặc cộng tiền hộp, hoặc đặt giá mang về cao hơn giá ăn tại quán một khoản cố định. Đơn nhiều phần thì túi, tem chia đều, chi phí mỗi phần giảm.
Trước khi đưa một món lên bán mang về, làm một phép thử: đóng gói như đơn thật, để túi trên ghế hoặc mang theo xe đi một vòng khoảng hai mươi tới ba mươi phút, rồi mở ra ăn. Bếp trưởng và người đóng gói cùng ăn. Món nào tới nơi không ổn thì sửa cách đóng gói, đổi hộp, hoặc không bán mang về món đó.
Món không nên bán mang về, hoặc phải đổi cách làm
Món ăn ngay trên lửa. Lẩu sôi tại bàn, món nướng tại bàn, bánh xèo vừa đổ: mang về thì mất đúng phần khách trả tiền. Nếu vẫn muốn bán, đổi thành bộ nguyên liệu để khách tự nấu, ghi rõ cách nấu.
Món giòn mỏng. Bánh tráng nướng, bánh đa, đồ chiên lớp bột mỏng mềm rất nhanh. Chỉ bán cho khách tới lấy, hoặc tách phần giòn ra túi giấy riêng.
Món phải ăn ngay khi vừa trộn. Món trộn với nước cốt, món có lớp kem, đá bào: tách thành phần hoặc bỏ khỏi thực đơn giao.
Món quá đắt cho một lần hỏng. Hải sản cao cấp, món phần lớn: nếu hỏng trên đường thì quán mất nhiều. Chỉ nhận khi khách ở gần hoặc tự tới lấy.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng hộp xốp cho món nóng không?
Nên hỏi kỹ nhà cung cấp loại hộp nào dùng được cho thực phẩm nóng và theo dõi quy định hiện hành về bao bì tiếp xúc thực phẩm. Nhiều quán đã chuyển sang hộp giấy hoặc nhựa chịu nhiệt cho món nóng; quan trọng là chọn loại có ghi rõ công dụng.
Làm sao giữ đồ chiên giòn khi giao xa?
Để đồ chiên thoát bớt hơi trước khi cho vào hộp, dùng hộp giấy có lỗ thoát hơi, lót giấy thấm dầu, không để chung với món nước, và xếp lên trên cùng của túi. Món quá dễ mềm thì chỉ bán cho khách tới lấy.
Có nên tính tiền hộp riêng cho khách mang về không?
Tuỳ cách quán muốn trình bày giá. Ghi rõ tiền hộp minh bạch hơn, nhưng khách dễ thấy bị tính thêm. Cộng sẵn vào giá mang về thì gọn hơn. Cách nào cũng phải tính ra con số thật cho từng món.
Đơn nhiều túi làm sao để khách không quên túi?
Ghi số túi trên phiếu như túi 1 trên 3, dán phiếu ngoài từng túi, và người giao hoặc thu ngân đếm túi trước mặt khách. Gom các túi của một đơn vào cùng một chỗ trên kệ chờ lấy.
Bao lâu nên thử lại cách đóng gói một lần?
Mỗi khi đổi món, đổi nhà cung cấp hộp, hoặc khi có hai ba phàn nàn giống nhau về cùng một món. Ngoài ra nên thử định kỳ vài tháng một lần, vì cách làm ở trạm đóng gói hay trôi dần khi đổi người.