Quán bán 150 đơn một ngày, hơn nửa trả bằng quét mã. Cuối ngày sao kê có 90 dòng tiền vào, nội dung mỗi dòng một kiểu: tên khách, "chuyen tien", "an trua", có dòng để trống. Thu ngân nhớ được bàn nào đã trả, bàn nào chưa trong lúc đông, nhưng sáng hôm sau không ai còn nhớ nổi khoản 185.000đ lúc 12 giờ 14 là của bàn nào.
Đối soát theo mã đơn giải quyết đúng chỗ đó: mỗi hoá đơn có một mã, khách chuyển khoản kèm mã đó, và người đối soát chỉ việc ghép từng dòng tiền với từng đơn theo mã. Bài này đi qua cách in mã lên hoá đơn, cách làm việc với những dòng không khớp, và quy tắc xử lý khi khách chuyển thiếu, thừa hay chuyển hai lần.
Vì sao khớp theo số tiền là không đủ
Cách đối soát phổ biến ở quán nhỏ là nhìn số tiền: hoá đơn 185.000đ, tìm dòng 185.000đ trên sao kê. Cách này chạy được khi ít đơn. Khi đông, quán bán cùng một suất cơm 45.000đ cho hai chục người trong một giờ, hai mươi dòng chuyển khoản cùng số tiền, không cách nào biết dòng nào thuộc đơn nào. Nếu một trong hai mươi khách chưa chuyển mà nói đã chuyển, quán không có cách kiểm.
Khớp theo mã đơn biến việc đó thành tra cứu một-một. Mã nằm trong nội dung chuyển khoản, số tiền chỉ dùng để kiểm lại.
In mã lên hoá đơn và nội dung chuyển khoản
Mấu chốt nằm ở lúc khách quét mã, không phải lúc đối soát. Các bước chuẩn bị:
- Mỗi đơn có một mã ngắn, không trùng trong ngày, chỉ gồm chữ và số, ví dụ gồm hai chữ cái cộng ngày và số thứ tự.
- Dùng mã QR chuyển khoản sinh theo từng đơn: trong mã đã có sẵn số tiền và nội dung là mã đơn, khách quét là ứng dụng ngân hàng tự điền, không phải gõ.
- Không dùng một mã QR tĩnh dán trên quầy cho mọi đơn. Mã tĩnh không có số tiền, không có mã đơn, khách tự gõ nội dung tuỳ ý.
- Dặn thu ngân không bảo khách sửa nội dung chuyển khoản. Một số ứng dụng ngân hàng cho sửa, khách tiện tay xoá đi.
- Dùng một tài khoản riêng của quán để nhận tiền, không trộn với tài khoản chi tiêu gia đình.
Các tình huống lệch và cách xử lý
Dù làm đủ các bước trên, mỗi ngày vẫn có vài dòng không khớp gọn. Quy tắc xử lý nên viết sẵn để thu ngân và kế toán làm giống nhau:
| Tình huống | Dấu hiệu | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Không có mã trong nội dung | Khách tự gõ hoặc dùng mã QR tĩnh | Tìm theo giờ tiền về và số tiền trong các đơn chuyển khoản chưa có tiền; khớp tay, ghi người khớp |
| Chuyển thiếu | Có mã, số tiền nhỏ hơn đơn | Ghi nhận phần đã nhận, đơn còn nợ; báo thu ngân thu thêm nếu khách còn ở quán |
| Chuyển thừa ít | Lệch vài nghìn, thường do làm tròn | Quán tự đặt mức chấp nhận, ghi đủ đơn, phần dư ghi chú |
| Chuyển thừa nhiều | Lệch lớn, có thể khách gõ thêm số 0 | Không tự ghi đủ; liên hệ khách hoàn lại phần thừa, có ghi chép |
| Chuyển trùng | Hai dòng cùng mã, cùng số tiền | Dòng thứ hai để riêng, liên hệ khách hoàn trả |
| Một lần chuyển cho hai bàn | Một mã, số tiền bằng tổng hai đơn | Nên gộp đơn trước khi in mã; nếu đã lỡ thì khớp tay và ghi rõ |
| Tiền không phải bán hàng | Tiền chủ chuyển vào, tiền hoàn của nhà cung cấp | Đánh dấu bỏ qua khỏi đối soát bán hàng, ghi vào sổ quỹ đúng loại |
Ví dụ tính tay một buổi đối soát
Ví dụ minh hoạ: cuối ngày quán có 80 đơn trả bằng chuyển khoản, tổng 7.200.000đ. Sao kê có 82 dòng tiền vào, tổng 7.415.000đ. Chênh 215.000đ và dư hai dòng.
Ghép theo mã được 77 dòng khớp gọn. Còn 5 dòng: hai dòng không có mã, tìm theo giờ và số tiền thì khớp được với hai đơn chuyển khoản còn trống; một dòng có mã nhưng chỉ 150.000đ cho đơn 180.000đ, đơn còn thiếu 30.000đ; một dòng 45.000đ trùng mã và số tiền với một đơn đã có tiền, khách bấm chuyển hai lần; một dòng 200.000đ là tiền nhà cung cấp hoàn vì giao thiếu hàng. Kiểm lại: 200.000đ cộng 45.000đ, trừ 30.000đ, đúng bằng 215.000đ chênh lệch. Nếu cộng không ra, nghĩa là còn một dòng chưa thấy; quay lại tìm, đừng làm tròn cho qua.
Điểm cần nhớ trong ví dụ là thứ tự: khớp mã trước, xử lý từng dòng lệch sau, rồi cộng lại các khoản lệch để chắc tổng chênh lệch được giải thích hết.
Những việc không nên làm
Không để thu ngân tự hoàn tiền thừa từ két. Khách chuyển thừa qua ngân hàng thì hoàn qua ngân hàng, có lịch sử giao dịch. Trả tiền mặt từ két làm lệch két và không ai kiểm được.
Không chấp nhận ảnh chụp màn hình làm bằng chứng đã trả. Ảnh có thể là giao dịch đang xử lý, giao dịch cũ, hay ảnh chỉnh sửa. Chỉ tính là đã trả khi tiền về tài khoản quán.
Không dồn đối soát tới cuối tháng. Sau vài ngày, khách đã đi, thu ngân đã quên. Làm trong ngày hoặc sáng hôm sau.
Đối soát chuyển khoản trên phần mềm Ẩm Thực
Hoá đơn in từ phần mềm Ẩm Thực có mã VietQR theo từng đơn, nội dung là mã đơn. Khi nguồn báo tiền về của ngân hàng được nối vào, giao dịch có mã đơn và số tiền đủ, lệch dưới 5%, được tự ghi vào khoản thu của đơn và vào sổ quỹ; chuyển thiếu cũng được ghi nhận là thu một phần, đơn còn nợ phần còn lại. Tiền về dư nhiều, hoặc đơn đã thu đủ mà vẫn có tiền về, thì không tự ghi mà nằm chờ nhân viên soát. Giao dịch không thấy mã đơn nằm trong danh sách chờ khớp tay.
Ở màn Đối soát, kế toán gán tay một giao dịch vào đơn, hoặc đánh dấu bỏ qua với khoản không phải tiền bán hàng; quán chưa nối nguồn báo tiền về thì nhập tay giao dịch theo sao kê. Khi tiền về khớp đơn, nhân viên trong ca nhận thông báo kèm mã đơn và trạng thái đủ hay còn thiếu. Màn này chỉ mở với người có quyền xem sổ quỹ.
Lịch đối soát trong ngày: ai làm, lúc nào
Đối soát dồn một lần cuối ngày thì những dòng lệch đã nguội, khách đã về. Chia làm ba nhịp nhỏ dễ hơn:
- Trong ca, ngay tại quầy: thu ngân chỉ đóng đơn chuyển khoản khi thấy tiền về tài khoản quán, không theo lời khách hay ảnh chụp. Tiền chưa về thì để đơn ở trạng thái chờ, ghi chú giờ khách báo đã chuyển.
- Cuối ca: người đóng ca xem danh sách đơn chuyển khoản còn chờ tiền và danh sách tiền về chưa khớp. Những khoản rõ ràng như khách quên mã, cùng giờ cùng số tiền thì khớp luôn khi còn nhớ.
- Sáng hôm sau: kế toán hoặc chủ xử lý phần còn lại: liên hệ khách chuyển thừa, chuyển trùng, đánh dấu các khoản không phải tiền bán hàng, ghi chú những đơn còn nợ.
- Cuối tuần: cộng tổng chuyển khoản theo báo cáo bán hàng và tổng tiền vào theo sao kê của cả tuần, chênh lệch phải bằng tổng các khoản đã giải thích trong tuần.
Khi nào cần nghi ngờ hơn một sai sót
Phần lớn lệch chuyển khoản là sơ suất của khách hoặc của người đứng quầy. Nhưng có vài dấu hiệu nên xem kỹ: cùng một thu ngân thường xuyên có đơn đóng bằng chuyển khoản mà không có tiền về; đơn tiền mặt bị đổi thành chuyển khoản sau khi thanh toán; nhiều đơn bị khớp tay với những dòng tiền có số tiền không đúng. Khi gặp, đừng kết luận ngay, chỉ lọc riêng các đơn của người đó trong hai tuần và đối chiếu lại từng dòng với sao kê.
Dùng Ẩm Thực để mỗi hoá đơn có mã VietQR riêng, tiền chuyển khoản tự khớp vào đúng đơn và những khoản lệch nằm sẵn một chỗ chờ soát.
Câu hỏi thường gặp
Khách chuyển khoản nhầm vào tài khoản quán thì làm gì?
Không tự ý dùng khoản tiền đó. Ghi lại thông tin giao dịch, chờ khách hoặc ngân hàng liên hệ và hoàn trả theo hướng dẫn của ngân hàng. Đánh dấu khoản này là không phải doanh thu.
Có nên dùng mã QR tĩnh dán trên bàn không?
Chỉ nên dùng khi quán rất ít đơn chuyển khoản. Mã tĩnh không có số tiền và mã đơn, khách tự gõ nội dung, đối soát cuối ngày sẽ phải dò theo giờ và số tiền, rất tốn công.
Tiền chuyển khoản về chậm thì xử lý ra sao với khách?
Mời khách chờ vài phút. Nếu vẫn chưa về, ghi lại tên, số điện thoại và thời điểm giao dịch, để quản lý ca quyết định cho khách về hay chờ tiếp. Đừng để thu ngân tự gánh rủi ro.
Ai nên làm đối soát chuyển khoản?
Người không đứng quầy thu tiền trong ca đó, như kế toán hoặc chủ. Người thu tiền tự đối soát cho mình thì khó phát hiện sai sót của chính mình.
Đơn trả bằng hai hình thức thì đối soát thế nào?
Ghi rõ phần tiền mặt và phần chuyển khoản ngay lúc thanh toán. Khi đối soát, chỉ đối chiếu phần chuyển khoản với sao kê; phần tiền mặt đi vào két và kiểm lúc chốt ca.