Cuối tháng kế toán hỏi chứng từ tiền gas tuần thứ hai, chủ quán lục túi áo, ngăn kéo, nhóm tin nhắn với nhà cung cấp, tìm được tờ phiếu đã nhoè vì dính nước. Chuyện này lặp lại mỗi tháng ở rất nhiều quán. Hậu quả không chỉ là mất thời gian: khoản chi không có chứng từ thì khó được tính là chi phí hợp lệ khi làm việc với cơ quan thuế, và khó đối chiếu khi nghi thất thoát.
Bài này giúp dựng một cách lưu chứng từ đơn giản cho quán ăn: loại giấy tờ nào cần giữ, xử lý khoản mua không có hoá đơn, cách đặt tên ảnh, xếp thư mục, và cuối tháng gói gì gửi kế toán. Quy định về hoá đơn, chứng từ và thuế với hộ kinh doanh đang thay đổi nhiều trong năm 2025–2026; những gì nói về pháp lý dưới đây ở mức nguyên tắc tính đến tháng 11/2026, quán cần kiểm lại với cơ quan thuế quản lý trực tiếp hoặc người làm kế toán.
Chứng từ chi phí của quán gồm những gì
Gom theo nhóm để dễ nhớ, cột cuối là lưu ý hay bị bỏ qua:
| Nhóm | Ví dụ | Lưu ý |
|---|---|---|
| Hoá đơn đầu vào | Hoá đơn điện tử mua thiết bị, nguyên liệu từ công ty, tiền điện, nước, internet, thuê mặt bằng nếu bên cho thuê xuất | Kiểm tên, mã số thuế, địa chỉ ghi trên hoá đơn đúng với thông tin của quán |
| Phiếu giao hàng | Phiếu của nhà cung cấp rau, thịt, gas, đá kèm chữ ký người nhận | Dùng để đối chiếu số lượng thực nhận với tiền trả |
| Phiếu chi | Phiếu chi tiền mặt do quán tự lập cho từng khoản chi | Có ngày, số tiền, lý do, người nhận, người duyệt |
| Chứng từ ngân hàng | Sao kê, lịch sử chuyển khoản trả nhà cung cấp | Nội dung chuyển khoản ghi rõ trả cho khoản nào |
| Hợp đồng | Thuê mặt bằng, mua thiết bị, cung cấp nguyên liệu dài hạn | Giữ bản có chữ ký, kèm phụ lục điều chỉnh giá |
| Lương | Bảng lương, bảng chấm công, giấy ứng lương có chữ ký | Giữ cùng hợp đồng lao động hoặc thoả thuận làm việc |
Mua ở chợ, không có hoá đơn: ghi thế nào
Phần lớn nguyên liệu tươi của quán ăn mua từ chợ, từ người bán lẻ, từ hộ nông dân, những nơi không xuất hoá đơn. Không vì thế mà bỏ trống. Tối thiểu mỗi lần mua nên có một dòng ghi: ngày, tên người bán hoặc sạp, mặt hàng, số lượng, đơn giá, thành tiền, người đi mua. Có ảnh chụp hàng hoặc tờ giấy người bán ghi tay thì kèm vào.
Với một số loại hình, quy định thuế có mẫu bảng kê riêng cho hàng hoá mua của người sản xuất trực tiếp hoặc người bán không có hoá đơn. Áp dụng mẫu nào, điều kiện ra sao, có được tính vào chi phí không phụ thuộc quán là hộ kinh doanh hay doanh nghiệp và cách nộp thuế đang áp dụng. Phần này nên hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế, đừng tự suy từ kinh nghiệm của quán khác.
Ví dụ minh hoạ cách ghi một dòng: "21/11, sạp rau quen ở chợ đầu mối, rau muống 10kg giá 12.000đ, rau thơm 3kg giá 30.000đ, tổng 210.000đ, người mua: bếp phó". Mất ba mươi giây nếu ghi ngay tại chợ, mất cả buổi nếu cuối tháng mới ngồi nhớ lại.
Giữ bao lâu
Pháp luật về kế toán và thuế có quy định thời hạn lưu trữ chứng từ, khác nhau theo loại tài liệu và theo việc quán là doanh nghiệp hay hộ kinh doanh; tài liệu dùng để ghi sổ thường phải giữ nhiều năm. Vì thời hạn cụ thể phụ thuộc loại hình và văn bản áp dụng, quán nên hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế quản lý trực tiếp để có con số đúng cho mình.
Về thực hành, nguyên tắc an toàn là: chưa chắc thì đừng huỷ. Giấy tờ chiếm chỗ thì chụp hoặc quét thành tệp, lưu ở hai nơi, nhưng vẫn giữ bản gốc của hoá đơn giấy và hợp đồng có chữ ký. Hoá đơn điện tử thì lưu tệp gốc mà người bán gửi, không chỉ ảnh chụp màn hình; hoá đơn điện tử cũng tra cứu được trên cổng hoá đơn điện tử của cơ quan thuế.
Giấy in nhiệt như phiếu cân, phiếu in từ máy nhỏ phai mực sau vài tháng. Chụp ngay khi nhận, đừng đợi.
Phiếu chi tự lập: ghi đủ những ô nào
Với mỗi khoản chi tiền mặt, phiếu chi do quán tự lập là chứng từ nội bộ tối thiểu. Mẫu phiếu cụ thể nếu cần theo chế độ kế toán thì hỏi kế toán; về nội dung, một phiếu dùng được nên có:
- Số phiếu đánh liên tục trong tháng, không bỏ số, không trùng số.
- Ngày chi và ca chi.
- Người nhận tiền: tên người bán, sạp hay đại lý; nếu là nhân viên nhận để đi mua thì ghi tên nhân viên.
- Lý do chi cụ thể: "mua 2 bao đá cho ca trưa" thay vì "chi phí khác".
- Số tiền bằng số và bằng chữ, để khó sửa.
- Chữ ký người chi và người nhận, khoản lớn thêm chữ ký người duyệt.
- Ghi chú chứng từ kèm theo: có hoá đơn, có phiếu giao, có ảnh, hay không có gì.
Đặt tên ảnh và xếp thư mục
Một quy tắc đặt tên thống nhất giúp tìm lại bất kỳ khoản nào trong vài giây, kể cả khi người lưu đã nghỉ việc:
- Tạo một thư mục cho mỗi năm, bên trong mỗi tháng một thư mục, đánh số tháng hai chữ số để thư mục tự xếp đúng thứ tự.
- Đặt tên mỗi tệp theo mẫu: năm-tháng-ngày, loại, người bán, số tiền. Ví dụ: 2026-11-21_rau_sapquen_210000.jpg hay 2026-11-22_gas_480000.jpg.
- Một khoản có nhiều ảnh thì thêm hậu tố a, b, c thay vì đặt tên khác hẳn.
- Hoá đơn điện tử lưu cả tệp gốc và tệp xem được, cùng tên, khác phần đuôi.
- Sao lưu thư mục lên một nơi thứ hai mỗi tuần, ví dụ bộ nhớ đám mây và một ổ cứng ở nhà.
Cuối tháng nộp kế toán: gói gì
Kế toán làm nhanh và ít hỏi lại khi nhận đủ một gói theo cùng một cấu trúc mỗi tháng:
- Toàn bộ thư mục chứng từ của tháng, đã đặt tên theo quy tắc.
- Danh sách các khoản chi trong tháng, mỗi dòng ứng với một tệp chứng từ, đánh dấu dòng nào thiếu chứng từ và lý do.
- Sao kê tài khoản của quán trong tháng.
- Báo cáo bán hàng và sổ quỹ của tháng, để kế toán đối chiếu thu chi.
- Bảng chấm công, bảng lương và các khoản ứng lương.
- Hợp đồng mới hoặc phụ lục thay đổi giá phát sinh trong tháng.
Lỗi hay gặp làm chứng từ mất giá trị
Sai thông tin người mua trên hoá đơn. Hoá đơn ghi tên cá nhân chủ quán thay vì tên hộ kinh doanh hoặc công ty, hay sai mã số thuế, có thể không dùng được. Đưa sẵn thông tin chuẩn cho các nhà cung cấp thường xuyên.
Trả tiền mặt cho khoản mua lớn. Luật thuế có quy định về thanh toán không dùng tiền mặt với hoá đơn từ một mức giá trị trở lên để được khấu trừ hoặc tính chi phí; mức này đã từng thay đổi. Khoản lớn nên chuyển khoản từ tài khoản quán, và hỏi kế toán mức hiện hành.
Ảnh mờ, mất góc. Chụp thẳng, đủ bốn góc, đủ sáng, nhìn rõ số tiền và ngày. Ảnh không đọc được coi như không có.
Chứng từ nằm rải rác trong tin nhắn. Ảnh nhà cung cấp gửi qua tin nhắn nên lưu về thư mục ngay trong ngày. Nhóm tin nhắn bị xoá hay đổi máy là mất.
Câu hỏi thường gặp
Hộ kinh doanh nhỏ có cần lưu chứng từ chi phí không?
Có, vì cách tính thuế với hộ kinh doanh đang chuyển sang dựa nhiều hơn vào doanh thu và sổ sách thực tế. Chứng từ còn giúp quán tự biết lời lỗ. Hỏi cơ quan thuế để biết yêu cầu cụ thể cho trường hợp của quán.
Ảnh chụp hoá đơn có thay được bản gốc không?
Với hoá đơn điện tử, tệp gốc người bán gửi mới là bản có giá trị, ảnh chụp chỉ để tiện xem. Với hoá đơn giấy và hợp đồng, nên giữ bản gốc; ảnh chỉ là bản sao để tra cứu nhanh.
Mất hoá đơn đầu vào thì làm sao?
Hoá đơn điện tử có thể xin người bán gửi lại hoặc tra trên cổng hoá đơn điện tử. Hoá đơn giấy bị mất thì báo kế toán ngay để biết thủ tục xử lý theo quy định hiện hành.
Ai trong quán nên giữ chứng từ?
Một người chịu trách nhiệm chính, thường là quản lý hoặc người lo thu chi. Người đi mua có nhiệm vụ chụp và gửi ngay, nhưng việc đặt tên, xếp thư mục nên do một người làm cho thống nhất.
Có cần lưu phiếu giao hàng khi đã có hoá đơn không?
Nên giữ. Hoá đơn cho biết số tiền phải trả, phiếu giao hàng có chữ ký người nhận cho biết số lượng thực nhận. Hai thứ đối chiếu nhau giúp phát hiện giao thiếu.