Ở quán bán mang đi, cái ly nhựa là thứ dễ đếm nhất mà ít ai đếm. Mỗi ly bán ra đi kèm đúng một ly, một nắp, một ống hút. Vì vậy số ly đã dùng gần như là một bản ghi thứ hai của số ly đã bán, độc lập với máy thu tiền.
Khi hai con số này lệch nhau đều đặn, hoặc là có ly bán ra không qua máy, hoặc là ly đang hỏng, bị pha lại, bị cho đi mà không ai ghi. Cả hai trường hợp đều là tiền. Bài này hướng dẫn cách đếm nhanh cuối ngày, cách đối chiếu, đọc ra nguyên nhân lệch và giữ việc đếm thành thói quen mà không mất thời gian.
Vì sao đếm ly lại có ích hơn đếm nguyên liệu
Đếm cà phê, sữa, đường cuối ngày khó vì định lượng mỗi ly có dao động, hao hụt tự nhiên khó tách khỏi thất thoát. Ly thì khác: không có “hao hụt một chút” với cái ly. Một ly bán là một ly mất khỏi kho, không hơn không kém.
Đếm ly cũng nhanh. Ly xếp theo chồng, mỗi chồng có số cố định, cuối ngày chỉ cần đếm số chồng còn lại và số ly lẻ. Một người làm quen tay mất vài phút.
Quan trọng hơn, đếm ly không cần biết công thức hay giá vốn. Bất kỳ nhân viên nào cũng làm được, và kết quả rất khó cãi.
Phép đếm này hợp nhất với quán bán mang đi là chính, nơi gần như mọi đơn đều dùng ly nhựa. Quán phần lớn khách ngồi dùng ly thuỷ tinh thì chỉ đối chiếu được phần đơn mang đi, nhưng vẫn đáng làm, vì đơn mang đi thường là phần thu ngân thao tác nhanh nhất và ít ai để ý nhất.
Công thức đối chiếu
Số ly đã dùng. Bằng tồn đầu ngày cộng số ly nhận thêm trong ngày trừ tồn cuối ngày. Làm riêng cho từng cỡ ly, vì cỡ vừa và cỡ lớn có giá bán khác nhau.
Số ly đã bán theo máy. Đếm số ly mang đi của từng cỡ trên máy bán hàng hoặc sổ bán. Ly ngồi tại chỗ dùng ly thuỷ tinh thì không tính vào đây.
Số ly có lý do. Cộng các ly ghi trong sổ hỏng: ly nứt, ly rơi, ly pha hỏng làm lại, ly tặng có duyệt, ly nhân viên uống theo quy định.
Lệch không giải thích được. Bằng số ly đã dùng trừ số ly bán trừ số ly có lý do. Con số này mới là thứ cần theo dõi.
Ví dụ tính tay một ngày
Ví dụ minh hoạ cho ly cỡ vừa ở một quán mang đi, giá bán trung bình 35.000đ một ly:
| Dòng | Số ly |
|---|---|
| Tồn đầu ngày | 200 |
| Nhận thêm trong ngày | 0 |
| Tồn cuối ngày | 63 |
| Đã dùng | 200 − 63 = 137 |
| Bán theo máy (mang đi, cỡ vừa) | 128 |
| Sổ hỏng: nứt 2, pha lại 2 | 4 |
| Ly nhân viên theo quy định | 2 |
| Lệch không giải thích được | 137 − 128 − 4 − 2 = 3 |
Ba ly lệch nghĩa là gì
Ba ly nghe nhỏ. Nhưng nếu ba ly đó là ly đã bán mà tiền không vào máy, đó là 3 × 35.000 = 105.000đ một ngày, khoảng 3.150.000đ một tháng 30 ngày. Nếu ba ly đó chỉ là ly hỏng quên ghi, quán mất tiền bao bì, nhỏ hơn nhiều, nhưng vẫn cho thấy sổ hỏng không được ghi đầy đủ.
Một ngày lệch chưa nói lên điều gì; đếm nhầm một chồng là đủ lệch. Thứ cần nhìn là lệch lặp lại: cùng một ca, cùng một ngày trong tuần, cùng một người đứng quầy. Ghi kết quả mỗi ngày vào một bảng, cuối tuần nhìn cả bảy dòng cùng lúc.
Nắp và ống hút đếm theo cùng cách, nhưng không cần chính xác bằng ly. Mục đích chính là phát hiện chênh lệch lớn giữa số nắp và số ly, ví dụ nắp dùng nhiều hơn hẳn ly, thường là do nắp hỏng hàng loạt hoặc bị dùng sai cỡ.
Nguyên nhân lệch hay gặp
Khi số lệch lặp lại, kiểm theo thứ tự từ phổ biến tới hiếm, đừng vội nghi người:
- Ly hỏng không ghi: ly nứt khi đóng nắp, ly bị ép méo dưới đáy chồng, ly rơi xuống sàn. Thường là nguyên nhân lớn nhất.
- Pha lại: pha sai món, khách đổi ý, ly đổ khi đưa. Người pha bỏ ly cũ rồi làm ly mới mà không ghi.
- Ly dùng làm việc khác: đong nguyên liệu, đựng topping chia sẵn, đựng đá cho khách xin.
- Ly tặng không bấm máy: mời khách quen, mời người giao hàng, đổi điểm tích luỹ không ghi.
- Đếm sai: chồng ly không đủ số như ghi trên bao, hoặc nhận hàng không đếm lại.
- Bán không qua máy: tiền mặt nhận rồi không bấm đơn. Chỉ xét tới khả năng này sau khi đã loại các nguyên nhân trên.
Đếm ngay từ lúc nhận hàng
Nhiều quán đếm ly ở quầy rất kỹ nhưng nhận hàng thì ký phiếu theo số ghi trên thùng. Nếu một bao ghi 50 ly mà thực tế 48, mọi phép đối chiếu ở quầy sẽ ra lệch mà không ai có lỗi. Khi nhận hàng, mở ngẫu nhiên vài bao, đếm hoặc cân, ghi lại. Lệch nhiều lần thì báo nhà cung cấp, kèm số liệu.
Cũng kiểm ly có đúng cỡ, đúng loại đã đặt không, nắp có khớp miệng ly không. Nắp lỏng là ly đổ, ly đổ là pha lại, pha lại là lệch số. Một lô nắp hỏng có thể làm số ly “có lý do” tăng vọt trong cả tuần.
Tính luôn tiền bao bì vào giá vốn mỗi lần nhập: giá một bao chia số ly thật đếm được, không chia số ghi trên bao. Bao bì là khoản quán mang đi chi đều mỗi ngày, sai một ít ở đơn giá thì cả tháng sai theo.
Đếm nhanh trong năm phút
Để việc đếm không bị bỏ giữa chừng, nó phải nhanh và có cách làm cố định:
- Tách kho ly làm hai chỗ: kho chính đóng bao và quầy. Chỉ đếm ly đã ra quầy theo chồng; kho chính chỉ đếm khi chuyển ra.
- Ra quầy theo chồng nguyên, mỗi chồng một số cố định, ví dụ 50 ly. Không lấy lẻ từ bao.
- Cuối ngày đếm số chồng nguyên còn lại, rồi đếm ly lẻ ở chồng đang dùng.
- Với kho lớn, cân thay vì đếm: cân 50 ly lấy khối lượng một chồng, sau đó cân cả bao để suy ra số ly. Cách này đủ chính xác để phát hiện lệch lớn.
- Ghi ngay vào sổ, không ghi nhớ rồi để mai ghi.
Mẫu sổ ghi một trang
Một trang sổ cho một ngày, kẻ sẵn các cột sau. Mỗi cỡ ly một dòng; nắp và ống hút ghi gọn ở dòng cuối:
| Cỡ | Đầu ngày | Nhận | Cuối ngày | Đã dùng | Bán | Hỏng/có lý do | Lệch | Người đếm |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Vừa | ||||||||
| Lớn | ||||||||
| Nắp | ||||||||
| Ống hút |
Khi lệch kéo dài thì làm gì
Trước hết, đổi người đếm vài ngày. Nếu lệch biến mất khi đổi người đếm, vấn đề có thể nằm ở cách đếm. Nếu lệch vẫn còn và chỉ xuất hiện ở một ca, quan sát kỹ ca đó: ly hỏng có được ghi không, ly tặng có được bấm không.
Siết chỗ để ly: kho chính có khoá, chỉ một người được lấy ly ra quầy theo chồng và ghi lại. Đặt một hộp riêng để ly hỏng thay vì vứt ngay vào thùng rác; cuối ngày đếm hộp này là có số ly hỏng thật.
Cuối cùng, nói chuyện với cả quầy về con số, không chỉ trích một người. Khi mọi người biết ly được đếm mỗi ngày, số lệch thường tự giảm, vì phần lớn lệch đến từ sự cẩu thả chứ không phải cố ý.
Câu hỏi thường gặp
Có cần đếm ly mỗi ngày không, hay mỗi tuần là đủ?
Mỗi ngày tốt hơn, vì lệch một tuần cộng dồn rất khó lần ra ngày nào. Khi đã quen, việc đếm chỉ mất vài phút. Nếu quán quá bận, ít nhất đếm mỗi ngày trong một tháng đầu để biết mức lệch bình thường.
Ly tặng khách quen có cần bấm vào máy không?
Nên bấm thành đơn giá 0 hoặc ghi vào sổ có lý do. Không phải để hạn chế việc mời khách, mà để số ly khớp và quán biết mỗi tháng mời bao nhiêu ly, tính được chi phí cho việc đó.
Lệch bao nhiêu ly thì đáng lo?
Không có con số chung. Sau vài tuần đếm, bạn sẽ thấy mức lệch thường ngày của quán. Đáng lo là khi lệch tăng đột ngột, hoặc lệch tập trung ở một ca, một người, một ngày cụ thể trong tuần.
Quán dùng ly thuỷ tinh cho khách ngồi có cần đếm không?
Ly thuỷ tinh không đi theo từng đơn nên không dùng để đối chiếu doanh thu. Tuy vậy nên đếm mỗi tuần để biết số ly vỡ, ly mất, và đặt mua bù kịp thời trước khi thiếu ly giờ đông.
Nhân viên ngại bị nghi ngờ khi đếm ly thì nói sao?
Giải thích rằng việc đếm là để tìm ly hỏng và ghi chép thiếu, phần lớn lệch đến từ đó. Cho nhân viên luân phiên đếm và xem kết quả chung. Khi mọi người cùng thấy số, việc đếm trở thành thói quen của quầy chứ không phải sự giám sát.